Hoàng Công Chất (? – 1769) – Thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân và người anh hùng bảo vệ vùng biên cương Tây Bắc

Hoàng Công Chất quê ở làng Hoàng Xá, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình. Năm 1739, trong bối cảnh xã hội Đàng Ngoài rối ren dưới thời chúa Trịnh, ông đã phất cờ khởi nghĩa tại vùng Sơn Nam (Thái Bình, Nam Định). Sau nhiều năm chinh chiến dũng cảm chống lại quân triều đình, ông chủ động dịch chuyển lực lượng lên vùng núi phía Bắc để xây dựng căn cứ lâu dài.

​Đầu thập niên 1750, vùng đất Mường Thanh (Điện Biên ngày nay) bị lực lượng giặc Phạ Phạ từ bên kia biên giới sang đánh chiếm, tàn sát dân lành. Nhận lời cầu cứu của các thủ lĩnh Thái địa phương (như Ngải, Cắm), Hoàng Công Chất đã đưa quân tiến lên Tây Bắc, phối hợp cùng nhân dân các dân tộc đánh đuổi hoàn toàn giặc xâm lược vào năm 1754. Sau thắng lợi, ông cho xây dựng Thành Bản Phủ kiên cố, biến Mường Thanh thành căn cứ quân sự vững chắc và một trung tâm kinh tế, thương mại sầm uất.

​Trong suốt gần 20 năm quản lý vùng đất Mường Thanh, Hoàng Công Chất đã thi hành nhiều chính sách tiến bộ: chia đất cho dân mường, khuyến khích khai hoang, phát triển nông nghiệp và bảo vệ cuộc sống bình yên cho đồng bào. Ông qua đời năm 1769 do bệnh hiểm nghèo. Tên tuổi và sự nghiệp của Hoàng Công Chất gắn liền với biểu tượng đại đoàn kết dân tộc; ông được nhân dân Tây Bắc lập đền thờ phụng tại Thành Bản Phủ như một vị thần hộ quốc an dân.