Hoàng Đăng Vinh – người chiến sĩ 19 tuổi trong hầm De Castries

Chiều 7/5/1954, khi lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” tung bay trên nóc hầm chỉ huy ở Mường Thanh, Hoàng Đăng Vinh mới 19 tuổi. Người chiến sĩ trẻ ấy là một trong năm cán bộ, chiến sĩ trực tiếp tiến vào hầm, bắt sống tướng Christian de Castries cùng Bộ tham mưu của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Hoàng Đăng Vinh sinh năm 1935 tại xã Tiên Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Ông nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ và được biên chế vào Đại đội 360, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị của ông tham gia chiến đấu tại nhiều vị trí quan trọng như Him Lam, D1, C1 và các cứ điểm 508, 509, 507 trước khi tiến vào trung tâm Mường Thanh.

Ngày 13/3/1954, chiến dịch mở màn bằng trận Him Lam. Hoàng Đăng Vinh cùng đồng đội vượt qua hỏa lực dày đặc, mở đường tiến công cứ điểm. Sau đó, Trung đoàn 209 tiếp tục chiến đấu trên các cao điểm phía đông. Qua từng trận đánh, người chiến sĩ trẻ dần trưởng thành trong đội hình bộ binh, vừa chiến đấu vừa đào giao thông hào, siết chặt vòng vây quanh sở chỉ huy đối phương.

Rạng sáng 7/5, quân ta hoàn toàn làm chủ đồi A1, vị trí được xem là “cánh cửa thép” bảo vệ khu trung tâm. Đơn vị Hoàng Đăng Vinh nhận lệnh đánh các cứ điểm 508, 509 và 507. Khi cứ điểm 507 bị tiêu diệt, bộ đội nhanh chóng vượt cầu Mường Thanh, tiến thẳng về sở chỉ huy của tướng De Castries.

Khoảng 17 giờ 15 phút, Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật cùng bốn chiến sĩ Hoàng Đăng Vinh, Bùi Văn Nhỏ, Nguyễn Văn Lam và Đào Văn Hiếu tiếp cận căn hầm kiên cố. Hoàng Đăng Vinh kể rằng khi xuống hầm, ông thấy De Castries cùng các sĩ quan Pháp đứng chờ. Tạ Quốc Luật ra lệnh cho viên tướng đầu hàng. Toàn bộ Bộ tham mưu tập đoàn cứ điểm bị bắt sống.

Hoàng Đăng Vinh nhận nhiệm vụ áp giải De Castries ra khỏi hầm. Trong khoảnh khắc ấy, ông không nghĩ mình đang làm một việc để được lưu danh; người lính 19 tuổi chỉ tập trung hoàn thành mệnh lệnh và đề phòng mọi tình huống bất ngờ. Hình ảnh tướng chỉ huy Pháp bị đưa khỏi căn hầm đã trở thành biểu tượng cho sự sụp đổ của tập đoàn cứ điểm từng được coi là “pháo đài bất khả xâm phạm”.

Trận đánh ở khu trung tâm kết thúc nhưng tại Hồng Cúm, quân Pháp vẫn tìm đường rút chạy. Đến 22 giờ cùng ngày, lực lượng ta bao vây và bắt toàn bộ số quân còn lại. Sau 56 ngày đêm, từ 13/3 đến 7/5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng.

Ngày 19/5/1954, Hoàng Đăng Vinh cùng năm cán bộ, chiến sĩ có thành tích xuất sắc được về dự lễ báo công nhân sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông kể lại khoảnh khắc được gặp Bác là phần thưởng đặc biệt đối với một người lính vừa bước ra khỏi chiến trường.

Ít ngày sau chiến thắng, Hoàng Đăng Vinh còn tham gia tái hiện cảnh bắt De Castries để đoàn làm phim Liên Xô do đạo diễn Roman Karmen thực hiện bộ phim tài liệu về Việt Nam. Sự kiện lịch sử là có thật, nhưng một số hình ảnh quen thuộc với công chúng ngày nay là cảnh được dựng lại sau chiến dịch. Việc phân biệt hai lớp tư liệu này giúp câu chuyện Điện Biên Phủ được hiểu chính xác hơn.

Sau năm 1954, Hoàng Đăng Vinh được cử đi đào tạo cán bộ công binh. Ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, từng giữ cương vị Phó hiệu trưởng về Chính trị Trường Tập huấn cán bộ Công binh. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và mang quân hàm đại tá.

Khi nghỉ hưu tại Bắc Ninh, ông thường xuyên gặp gỡ các thế hệ trẻ, kể lại chiến dịch bằng ký ức của người trực tiếp tham gia. Đại tá Hoàng Đăng Vinh qua đời năm 2019, hưởng thọ 85 tuổi. Cuộc đời ông nối liền hai hình ảnh: người chiến sĩ 19 tuổi trong căn hầm Mường Thanh và người cựu binh nhiều năm âm thầm trao truyền lịch sử. Câu chuyện ấy nhắc rằng giờ phút kết thúc một chiến dịch lớn được làm nên bởi những con người rất trẻ, bình tĩnh tiến lên và hoàn thành nhiệm vụ trong thời khắc quyết định.