HOÀNG ĐĂNG VINH VÀ NGƯỜI ĐỒNG ĐỘI TRƯỚC CẦU MƯỜNG THANH

Trên đường tiến về cầu Mường Thanh chiều 7 tháng 5 năm 1954, Hoàng Đăng Vinh gặp một chiến sĩ bị thương rất nặng. Ông và đồng đội Bùi Văn Nhỏ dừng lại, định băng bó. Người bị thương giục họ tiếp tục tiến lên vì thời cơ đã đến. Trong ký ức được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại, họ rời người đồng đội ấy để tiếp tục xung kích. Trước khi tới hầm của viên tướng Pháp, người lính trẻ đã đi qua một cuộc chia tay giữa chiến trường.

Hoàng Đăng Vinh quê ở thôn Hoàng Các, xã Tiên Tiến, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên. Khi tham gia trận đánh cuối cùng của Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông mới mười chín tuổi. Con đường đến khoảnh khắc bắt sống tướng De Castries nằm trong đội hình Đại đội 360, Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, giữa những người đã cùng hành quân, đào hào và chiến đấu qua nhiều ngày đêm.

Từ cuối năm 1953, Vinh cùng đơn vị được huấn luyện rồi hành quân lên Điện Biên. Trong hồi ức công bố trên VietnamPlus, ông kể những chặng đường núi phải đi ban đêm, mỗi người mang theo quân trang, súng đạn và dụng cụ đào công sự. Gặp dốc khó, họ bám cây, đỡ nhau vượt qua. Những bàn tay giúp nhau trên đường hành quân rồi tiếp tục xuất hiện trong chiến hào. Trước lúc cùng tiến vào hầm chỉ huy đối phương, họ đã cùng chịu đựng một chiến dịch dài.

Đến đầu tháng 5 năm 1954, vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm ngày càng siết chặt. Đêm 6 tháng 5, chiến sự diễn ra quyết liệt trên các hướng. Trung đoàn 209 có nhiệm vụ tiến công cứ điểm 507, một vị trí bảo vệ khu trung tâm Mường Thanh. Đường tiến quân vẫn gặp hàng rào và hỏa lực. Những thắng lợi trên toàn mặt trận đang tạo thời cơ, nhưng để tới sở chỉ huy quân Pháp, từng bộ phận vẫn phải vượt qua sự chống trả và những tổn thất cụ thể.

Chiều 7 tháng 5, sau khi cứ điểm 507 bị đánh chiếm, lực lượng tiến công tiếp tục phát triển vào trung tâm. Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật dẫn mũi thọc sâu vượt cầu Mường Thanh. Hoàng Đăng Vinh có mặt trong đội hình ấy. Một chiếc cầu ngắn trên bản đồ trở thành quãng đường hiểm nguy dưới hỏa lực. Lúc Vinh và Nhỏ gặp người chiến sĩ trọng thương, cuộc tiến công vẫn chưa kết thúc. Họ còn phải đi tiếp tới nơi chỉ huy toàn bộ tập đoàn cứ điểm.

Ký ức về người bị thương không có một cái tên được xác định trong những lời kể đã công bố. Còn lại là hành động muốn cứu đồng đội của Vinh và Nhỏ, cùng sự thúc giục từ người đang nằm lại. Chi tiết ấy khiến buổi chiều chiến thắng mang một chiều sâu khác. Trên đường tiến công, mỗi người đều có thể trở thành người được dìu đi hoặc người phải tiếp tục nhiệm vụ. Khoảng cách giữa sống và chết hiện diện ngay trong từng bước của đội hình xung kích.

Vượt qua sự chống trả, các chiến sĩ tiếp cận khu hầm chỉ huy. Trong tổ do Tạ Quốc Luật chỉ huy, người tiến vào bên trong, người chặn lối ra, giữ không cho đối phương thoát. Hoàng Đăng Vinh cùng Bùi Văn Nhỏ theo đại đội trưởng vào hầm. Viên tướng đứng đầu tập đoàn cứ điểm ở trước mặt những người lính bộ binh. Họ đã tới nơi những mệnh lệnh phòng thủ của quân Pháp được phát ra.

Theo hồi ức của Vinh, những sĩ quan trong hầm đã giơ tay, còn De Castries ban đầu vẫn ngồi. Ông tiến đến, dùng mũi súng buộc viên tướng đứng dậy đầu hàng. Bộ chỉ huy sau đó bị dẫn giải ra ngoài, bàn giao cho cấp trên. Nhiệm vụ bắt sống được thực hiện giữa một thời điểm trận địa đang chuyển rất nhanh. Người chiến sĩ phải giữ được sự chủ động trước đối phương đã thất thế, đưa họ ra khỏi hầm trong tình trạng tù binh.

Chiến thắng đến với Hoàng Đăng Vinh trong đội hình đồng đội. Có người ra lệnh, người trực tiếp khống chế, người giữ cửa hầm; phía sau là cả đơn vị vừa đánh qua hệ thống cứ điểm. Khi quân Pháp kéo ra hàng, người lính mười chín tuổi đã hoàn thành một nhiệm vụ đặc biệt. Còn trong ký ức của ông, đường tới chiến thắng vẫn giữ hình ảnh người chiến sĩ bị thương trước cầu Mường Thanh.

Nhiều năm sau, Vinh kể lại trận đánh cho các đoàn làm phim và những người làm bảo tàng. Báo Nhân Dân ghi nhận ông tham gia ghi hình tại chiến trường cũ năm 2004. Lời kể được thu lại, đặt bên những tư liệu và hiện vật về Điện Biên Phủ. Người lính sống sót tiếp tục làm một công việc khác: giúp người đến sau hiểu sự kiện bằng trải nghiệm của người đã có mặt. Năm 2015, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Trong những hiện vật được lưu giữ có bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn Huy hiệu chiến sĩ Điện Biên Phủ cho Hoàng Đăng Vinh. Người thanh niên trong ảnh đã đi qua cầu Mường Thanh, bước vào hầm chỉ huy rồi trở về nhận phần thưởng. Bên hình ảnh ấy, câu chuyện về người đồng đội trọng thương vẫn còn. Một người có tên trong hồ sơ và một người chưa xác định được tên gặp nhau trên đường chiến thắng; ký ức người trở về giữ lại cuộc gặp ấy cho chúng ta.