Hoàng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ) — "Anh hùng áo vải" xuất chúng của dân tộc

TRƯỜNG CA VỀ VỊ HOÀNG ĐẾ ÁO VẢI: NGUYỄN HUỆ – QUANG TRUNG

Chương 1: Tiếng sấm bên dòng sông Kôn và Quẻ âm dương dưới mái đình

Vào năm Quý Dậu (1753), giữa vùng đất Tây Sơn thượng đạo thuộc phủ Quy Nhơn (nay là huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định), một đứa trẻ cất tiếng khóc chào đời trong căn nhà gỗ đơn sơ của dòng họ Hồ (sau đổi sang họ Nguyễn). Đứa trẻ được đặt tên là Nguyễn Huệ (tên thuở nhỏ là Hồ Thơm) — người con thứ hai trong ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ.

Khác với sự khôn ngoan, trầm tĩnh của anh cả Nguyễn Nhạc hay nét từ hòa của em út Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ ngay từ nhỏ đã bộc lộ những đặc điểm kỳ lạ. Cậu bé sở hữu vóc dáng vạm vỡ, nước da ngăm đen rắn rỏi, đôi mắt sáng quắc như có luồng điện phóng ra và chất giọng oang oang vang xa như tiếng chuông đồng. Dân làng truyền tai nhau rằng, mỗi khi Nguyễn Huệ nhìn ai, đôi mắt ấy như xoáy sâu vào tâm khảm, khiến kẻ gian tà nể sợ, người hiền lành vững tin.

Thời bấy giờ, đất nước chia cắt thành Đàng Trong và Đàng Ngoài. Ở Đàng Trong, chúa Nguyễn suy tàn, Trương Phúc Loan thao túng triều chính, quan lại bóc quẹt, thuế dịch đè nặng khiến xóm làng tiêu điều. Ba anh em Tây Sơn được gia đình gửi đến theo học tại lò võ của thầy giáo Trương Văn Hiến (dân gian gọi là Giáo Hiên) — một sĩ phu yêu nước lánh đời.

Thầy Hiến không chỉ truyền dạy cho ba anh em tinh hoa của các bài võ thuật Bình Định, cách sử dụng binh khí, mà còn đàm đạo việc đời, giảng giải binh thư yếu lược. Tương truyền, một đêm trăng thanh, sau khi xem Nguyễn Huệ diễn tấu bài múa kiếm mãnh liệt như rồng bay múa, thầy Hiến nhìn đôi mắt rực lửa của người học trò rồi trầm ngâm phán một câu dự ngôn:

"Tây Sơn khởi nghĩa, Bắc Hà thu phục. Đứa trẻ này có khí phách ngút trời, sau này hẳn sẽ làm nên nghiệp lớn, xoay chuyển đất trời!"

Chương 2: Cờ nghĩa Tây Sơn & Trận bão lửa Rạch Gầm – Xoài Mút (1785)

Năm 1771, khi mới 18 tuổi, Nguyễn Huệ cùng hai anh chính thức dấy binh khởi nghĩa tại căn cứ Tây Sơn. Với khẩu hiệu đánh trúng lòng dân: "Lấy của người giàu chia cho người nghèo, lật đổ quan lại tham nhũng", nghĩa quân Tây Sơn phát triển nhanh chóng như vết dầu loang.

Bằng tài thao lược bẩm sinh, Nguyễn Huệ trở thành linh hồn của mọi chiến dịch quân sự. Ông cầm quân đánh đâu thắng đó, nhiều lần tiến quân vào Gia Định đánh tan quân của chúa Nguyễn Ánh. Nhưng thử thách lớn đầu tiên mang tầm vóc quốc gia đến vào năm 1784. Vì muốn khôi phục cơ nghiệp, Nguyễn Ánh sang Xiêm (Thái Lan) cầu viện. Vua Xiêm sai các tướng Chiêu Tăng, Chiêu Sương dẫn 5 vạn quân cùng 300 chiến thuyền hung hãn tràn sang tàn phá khắp vùng Nam Bộ.

Nhận lệnh từ anh cả tiến vào Nam dẹp giặc, Nguyễn Huệ không vội vã tung quân đối đầu trực diện. Ông dành nhiều ngày đi ghe bầu âm thầm khảo sát địa hình sông nước Mỹ Tho. Đến đoạn sông Rạch Gầm – Xoài Mút (nay thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang), mắt Nguyễn Huệ sáng rực. Đoạn sông này rộng hàng cây số nhưng lòng sông có nhiều cồn bãi, hai bên bờ rạch rậm rạp, nước thủy triều lên xuống rất mạnh — một "chiếc bẫy thiên nhiên" hoàn hảo.

Đêm mùng 8, rạng sáng mùng 9 tháng 1 năm 1785, sương mù buông dày đặc trên mặt sông. Nguyễn Huệ sai một đội thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả vờ thua chạy, vừa chạy vừa bỏ lại nhiều lương thực. Tướng Xiêm Chiêu Tăng đắc ý, tưởng quân Tây Sơn suy yếu nên lập tức thúc toàn bộ 300 chiến thuyền hăm hở đuổi theo.

Khi toàn bộ đội hình quân Xiêm lọt trọn vào khúc sông hẹp giữa Rạch Gầm và Xoài Mút, đúng lúc thủy triều rút mạnh, một tiếng pháo hiệu xé tan khoảng không yên tĩnh!

Tức thì, từ các con rạch nhỏ và các cù lao ẩn nấp, hàng trăm thuyền chiến Tây Sơn trang bị đại bác hạm đội bất ngờ lao ra khóa chặt hai đầu. Binh sĩ Tây Sơn từ hai bên bờ trút pháo lửa, hỏa công và mũi tên bọc dầu cháy vào đội hình địch. Màn đêm bị xé rách bởi tiếng súng nổ rung chuyển sông nước, tiếng thuyền bốc cháy ngùn ngụt, tiếng giặc Xiêm gào khóc hoảng loạn. Nguyễn Huệ đứng trên thuyền chỉ huy, áo bào bay trong gió, bình tĩnh gõ trống thúc quân.

Chỉ trong một ngày, 5 vạn quân Xiêm bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Hai tướng giặc bỏ chạy thục mạng qua đường bộ về nước, từ đó quân Xiêm "sợ quân Tây Sơn như sợ hùm".

Chương 3: Tiếng gọi Bắc Hà và Lời hịch đanh thép dưới chân núi Bân

Sau khi làm chủ Đàng Trong, năm 1786, Nguyễn Huệ bất ngờ quyết định vượt sông Gianh tiến quân ra Bắc với danh nghĩa "Phù Lê diệt Trịnh". Chỉ trong thời gian ngắn, ông đập tan tập đoàn chúa Trịnh vốn thống trị Đàng Ngoài suốt hai thế kỷ, trao trả quyền lực cho vua Lê Hiển Tông rồi rút quân về Phú Xuân (Huế).

Thế nhưng, Bắc Hà nhanh chóng rơi vào hỗn loạn. Vua mới Lê Chiêu Thống — một kẻ đớn hèn, vì sợ hãi sức mạnh của Tây Sơn nên đã cho người sang cầu cứu nhà Thanh. Nhân cơ hội ngàn năm có một để thôn tính nước Nam, Hoàng đế Càn Long sai Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị dẫn 29 vạn quân Thanh ồ ạt tràn sang xâm lược. Vua Lê Chiêu Thống quỳ gối đón giặc, rước voi về giày mả tổ.

Tháng 12 năm 1788, tin cấp báo bay về Phú Xuân. Giữa không khí sục sôi căm hờn của tướng sĩ, Nguyễn Huệ giữ sự bình thản kỳ lạ. Để thống nhất quyền lực, quy tụ lòng dân và khẳng định tư thế chủ quyền của dân tộc, ngày 22/12/1788 (25/11 Âm lịch), Nguyễn Huệ cho dựng đàn tế trời đất tại núi Bân (Huế), chính thức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung.

Trên đỉnh núi Bân lộng gió, cờ đỏ ngợp trời. Hoàng đế Quang Trung mặc hoàng bào, tay tuốt gươm báu, đôi mắt rực sáng nhìn xuống hàng vạn sĩ tộc và binh lính đang quỳ phục. Giọng nói của ông vang vọng núi sông khi truyền đọc lời Hịch tuyển quân:

"Đánh cho để dài tóc,

Đánh cho để đen răng,

Đánh cho nó bánh xé không đốm giáp,

Đánh cho nó quân tơi bời không mảnh giáp,

Đánh cho sử Nam quốc anh hùng chi hữu chủ!"

Lời hịch như dòng máu nóng chạy dọc sống lưng mỗi người lính. Ngay sau lễ đăng quang, Quang Trung lập tức thân hành dẫn đại quân tiến ra Bắc. Tại Nghệ An và Thanh Hóa, ông dừng chân tuyển thêm quân, nâng tổng số binh sĩ lên 10 vạn.

Tại đây, ông đưa ra một chiến thuật hành quân độc nhất vô nhị: Cứ ba người thành một nhóm, hai người khiêng một chiếc võng cho người thứ ba nằm nghỉ, sau đó luân phiên thay đổi. Nhờ vậy, quân Tây Sơn vượt hàng trăm cây số đèo núi hiểm trở với tốc độ phi thường mà binh sĩ vẫn giữ nguyên sức chiến đấu.

Chương 4: Cuộc bão táp Đêm Giao thừa và Trận Ngọc Hồi – Đống Đa lịch sử

Ở Thăng Long, Tôn Sĩ Nghị và kiều quân nhà Thanh ung dung cho rằng quân Tây Sơn còn ở xa, ít nhất phải ra sau Tết. Chúng bỏ mặc canh phòng, chìm đắm trong rượu thịt và cờ bạc để ăn Tết Kỷ Dậu (1789).

Nhưng đại quân Quang Trung đã xuất hiện như từ dưới đất chui lên:

• Đêm Giao thừa (30 Tết Kỷ Dậu): Quân Tây Sơn bí mật vượt sông Gián Khẩu (Ninh Bình), tiêu diệt gọn các đồn tiền tiêu của địch trong im lặng tuyệt đối. Tôn Sĩ Nghị ở Thăng Long hoàn toàn bị "mù" thông tin.

Quang Trung trực tiếp cưỡi voi chiến lớn đi đầu xông pha nơi hòn đạn mũi tên. Ông cho làm những tấm mảng gỗ lớn ghép bằng rơm ướt quấn quanh, cứ 20 người khiêng một tấm che phía trước, tay cầm đoản đao lao thẳng vào đồn giặc. Pháo đài quân Thanh nhả đạn đùng đùng nhưng bị mảng rơm dập tắt. Quân Tây Sơn áp sát tường đồn, văng mảng gỗ ra, vung đao giáp lá tước chiến.

Cùng lúc đó, tại cánh quân phía Tây, Đô đốc Đặng Tiến Đông bất ngờ cho quân tập kích gò Đống Đa. Tiếng hò reo đánh trận vang động trời đất, khói thuốc súng mịt mù che kín mặt trời. Tướng giặc Sầm Nghi Đống khiếp sợ đến mức thắt cổ tự tử trên cây đa ở gò Đống Đa.

Nghe tin đồn Đống Đa sụp đổ, đồn Ngọc Hồi bị san phẳng, Tôn Sĩ Nghị hoảng loạn đến mức "ngựa không kịp đóng dạn, người không kịp mặc giáp", bỏ lại toàn bộ ấn tín, sắc phong, tháo chạy qua sông Hồng. Quân Thanh tranh nhau qua cầu phao khiến cầu bị đứt, hàng vạn tên giặc chết đuối làm nghẽn cả dòng sông.

Trưa ngày mùng 5 Tết Kỷ Dậu, Hoàng đế Quang Trung cưỡi voi chiến tiến qua cửa Nam vào kinh thành Thăng Long. Chiếc áo bào màu đỏ rực của ông bị xém đen bởi vết khói thuốc súng. Nhân dân Thăng Long đổ ra hai bên đường reo hò đón mừng quân giải phóng. Chiến dịch lịch sử đã hoàn thành sớm hơn 2 ngày so với dự định!

Chương 5: Khát vọng canh tân và Ngôi sao băng vụt tắt

Đuổi xong giặc ngoại xâm, Quang Trung không ngủ quên trên chiến thắng. Ông bắt tay ngay vào công cuộc tái thiết đất nước đã bị tàn phá bởi hàng thập kỷ chiến tranh.

• Nông nghiệp & Kinh tế: Ban hành Chiếu khuyến nông, kêu gọi dân lưu tán trở về quê cũ khai hoang, giảm thuế khóa, phục hồi sản xuất.

Hoàng đế Quang Trung ôm ấp những hoài hoắc vĩ đại: Thống nhất hoàn toàn dải đất phía Nam, đòi lại vùng đất Quảng Đông - Quảng Tây từ tay nhà Thanh.

Thế nhưng, giữa lúc tài năng và hoài vọng đang ở độ chín nhất, ngày 16/09/1792 (29/07 Âm lịch), Hoàng đế Quang Trung đột ngột trút hơi thở cuối cùng sau một cơn bệnh nặng tại Phú Xuân, khi ông mới vừa 39 tuổi.

Sự ra đi đột ngột của ông là một cú sốc lớn đối với dân tộc. Dù triều đại Tây Sơn sau đó suy vong, nhưng hình ảnh Hoàng đế Quang Trung — vị "anh hùng áo vải" với đôi mắt sáng như ánh điện, tài quân sự bách chiến bách thắng và tấm lòng yêu nước thương dân nồng nặc — vẫn mãi là một pho anh hùng ca bất tử trong tâm khảm của muôn đời người Việt.