Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ.

Chiếc áo bào sạm đen thuốc súng của Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ.

Cuối năm 1788, 29 vạn quân Mãn Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tràn sang bờ cõi nước ta, chiếm đóng Thăng Long. Hay tin cấp báo, Nguyễn Huệ khi ấy đang ở Phú Xuân đã làm lễ lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung, rồi ngay lập tức dẫn đại quân tiến thẳng ra Bắc.

Điểm phi thường nhất trong cuộc hành quân này chính là tốc độ. Để vượt qua quãng đường hơn 600 cây số đèo dốc hiểm trở trong mùa đông giá rét, Quang Trung đã áp dụng chiến thuật chưa từng có: ba người một tốp, hai người dùng cáng khiêng một người ngủ lấy sức rồi đổi lượt liên tục, chân không lúc nào dừng lại. Vừa đi vừa tuyển thêm binh lính, đoàn quân như một cơn lốc quét dọc dải đất miền Trung ra Bắc chỉ trong vòng chưa đầy một tháng.

Đêm 30 Tết, khi quân Thanh đang chìm trong men say của tiệc tùng năm mới, Quang Trung cho quân ăn Tết trước và tuyên bố đanh thép: "Đến mùng 7 Tết sẽ vào Thăng Long ăn tiệc mừng chiến thắng!"

Thế nhưng, lịch sử thậm chí còn diễn ra nhanh hơn lời hẹn ấy hai ngày.

Mờ sáng mùng 5 Tết, trận quyết chiến tại đồn Ngọc Hồi bùng nổ dữ dội. Vua Quang Trung cưỡi voi chiến xung phong đi đầu, cho binh lính dùng rơm tẩm ướt kết thành những tấm lá chắn chống hỏa hổ và đại bác của giặc, đồng loạt tiến công san phẳng cứ điểm. Nghe tin đồn Ngọc Hồi thất thủ và đồn Khương Thượng bị đốt cháy ngùn ngụt, tướng giặc Tôn Sĩ Nghị hoảng loạn đến mức không kịp mặc giáp, nhảy lên ngựa chạy tháo thân sang bờ bắc sông Hồng, cắt đứt cầu phao khiến hàng vạn quân lính tranh nhau qua cầu rơi xuống sông chết nghẽn cả dòng chảy.

Trưa mùng 5 Tết Kỷ Dậu, đại quân Tây Sơn tiến thẳng vào cửa ngõ Thăng Long. Người dân kinh kỳ đổ ra đường đón đoàn quân giải phóng trong niềm hân hoan tột cùng. Đi giữa dòng người, vị hoàng đế 36 tuổi ngồi trên lưng chiến mã, tấm áo bào màu đỏ thêu rồng nay đã sạm đen vì khói lửa và thuốc súng, trên tay vẫn cầm thanh bảo kiếm còn vương hơi ấm của trận mạc. Đó trở thành một trong những hình tượng oai hùng, chân thực và xúc động nhất trong biên niên sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc.