Hoàng Diệu

Hoáng Diệu (1829–1882), tên thật là Hoàng Kim Tích, quê tại Quảng Nam, là một danh thần kiệt xuất, tổng đốc Hà Nội nổi tiếng với cái chết tuẫn tiết chấn động lịch sử khi thành mất vào tay thực dân Pháp. Ông đỗ tiến sĩ, làm quan qua nhiều địa phương, nổi tiếng là vị quan thanh liêm, cương trực, luôn thương dân như con và hết lòng chấn chỉnh kỷ cương phép nước. Năm 1879, ông được triều đình cử ra giữ chức Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội - Ninh Bình), trực tiếp gánh vác trọng trách trấn thủ trung tâm đầu não phía Bắc trong bối cảnh tình hình vô cùng hiểm nghèo. Khi đại tá thực dân Pháp Henri Rivière mang quân tấn công bất ngờ vào thành Hà Nội năm 1882, dù lực lượng quá chênh lệch và triều đình không kịp viện binh, ông vẫn trực tiếp cầm súng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Khi thành vỡ, ông đã chọn cách thắt cổ tự vẫn tại miếu trung liệt để giữ tròn danh dự của một vị quan đại thần trung nghĩa.