Hoàng Diệu (Mậu Tý 1828 - Nhâm Ngọ 1882).

Ông làm Sơ bố Tri huyện Tuy Phước (Bình Định) rồi thăng Tri phủ Tuy Viễn. Sau đó ông làm Tri huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên (Thừa Thiên Huế). Ít lâu thăng Tri phủ Lạng Giang (Bắc Giang), Án sát Nam Định, rồi Bố chính Bắc Ninh. Ông nổi tiếng công minh và thanh liêm. Suốt 30 năm làm quan nhiều nơi, cảnh nhà vẫn thanh bạch, nghèo túng. Đến năm 1877, ông về Huế làm Tham trí bộ Hình, qua Tham trí bộ Lại, coi việc Đô sát và dự vào viện Cơ Mật. Năm sau, làm Tuấn vũ Quảng Nam, rồi làm Tổng đốc An Tịnh. Chẳng bao lâu ông được triều đình ủy nhiệm chức Phó toàn quyền Đại thần để hiệp thương với sứ bộ Y Pha Nho (Tây Ban Nha). Năm Canh Thìn 1880, ông làm Tổng đốc Hà Ninh, lãnh chức hàm Thượng thư Bộ Binh, coi việc thương chính.Đầu năm Nhâm Ngọ 1882, đại tá Pháp Henri Rivière đem quân ra cướp miền Bắc, lấy cớ bảo vệ sinh mạng và tài sản Pháp kiều. Ông bất bình, chuẩn bị để phòng và sẵn sàng đối phó mọi bất trắc, đột biến do quân Pháp âm mưu gây ra. Quả nhiên, lúc 5 giờ ngày 8 tháng 3 năm Nhâm Ngọ (25/4/1882), Henri Rivière sai thông dịch viên tên Phong đưa tối hậu thư, yêu cầu ông giao cho chúng. Ông tiếp tối hậu thư, phần uất sai ngay Tôn Thất Bá đi điều đình, nhưng không đợi trả lời, lúc 8 giờ 15 Henri Rivière tấn công với số quân 450 người và một ít thân binh, có 4 tàu chiến yếm hộ: La Fanfare, La Massure, La Hache, La Surprise (tàu này không kịp tới, vì mắc cạn dọc đường Hải Phòng đi Hà Nội).Trước hỏa lực của quân cướp nước, Hoàng Diệu quyết liệt đối phó. Ông chỉ huy quân sĩ chống cự phía cửa Bắc. Trong khi ấy Tôn Thất Bá chạy trốn vào làng Mọc (Nhân Mục) ở phía Đông Nam Hà Nội theo giặc. Một lát sau kho thuốc súng trong thành nổ, do Pháp thuê Việt gian đốt. Bố chính Nguyễn Văn Tuyền, để đốc Lê Văn Trinh và các lãnh binh bỏ thành chạy, còn Tuần phủ Hoàng Hữu Xứng trốn trong hành cung. Một mình Hoàng Diệu vào hành cung, tháo tờ di biểu, rồi ra trước Võ miếu dùng khăn bịt đầu thắt cổ tự tử. Ông mất lúc 50 tuổi.