Hoàng Diệu – Quyết Tử Giữ Thành Hà Nội
Tổng đốc Hà Ninh thà treo cổ tuẫn tiết tại Võ Miếu chứ quyết không sống quỳ dưới gông cờ thực dân Pháp khi thành bị thất thủ lần thứ hai.
Hoàng Diệu là một vị quan thanh liêm, chính trực của nhà Nguyễn. Năm 1880, ông được cử làm Tổng đốc Hà Ninh (bao gồm Hà Nội và Ninh Bình). Nhận thấy ý đồ xâm lược của thực dân Pháp đối với Bắc Kỳ, ông đã tích cực cho củng cố thành lũy, đào hào, đắp pháo đài và liên tục viết tấu chương về triều đình Huế xin tăng viện binh nhưng không được đáp ứng.
Ngày 25/4/1882, sĩ quan Pháp Henri Rivière gửi yêu sách bắt Hoàng Diệu phải tước khí giới và nộp thành. Không chờ ông trả lời, quân Pháp lập tức nổ súng tấn công. Hoàng Diệu đã trực tiếp lên mặt thành chỉ huy quân sĩ chiến đấu anh dũng suốt nhiều giờ liền. Tuy nhiên, do quân giặc trang bị hỏa lực vượt trội, lại có kẻ gian phản bội đốt kho thuốc đạn gây hoảng loạn, thành Hà Nội rơi vào nguy cơ thất thủ.
Biết không thể giữ nổi thành, Hoàng Diệu đã ra lệnh cho quân sĩ giải tán để tránh thương vong vô ích. Ông trở vào dinh, dùng máu viết bức di thư gửi Vua Tự Đức bày tỏ lòng trung thành bất lực trước vận nước, rồi đi tới Võ Miếu (ngoại thành Hà Nội) dùng khăn đẩu treo cổ tuẫn tiết. Thân xác ông ngã xuống nhưng khí tiết "quét sạch thù nhà, lấy cái chết để đền nợ nước" của Hoàng Diệu đã làm rung động triệu trái tim người Việt.
