Hoàng Diệu – Tổng đốc Hà Nội, tuẫn tiết năm 1882
Hoàng Diệu là một vị quan và danh thần của triều Nguyễn, nổi tiếng vì lòng thanh liêm và tinh thần tận trung. Ông được ghi nhớ nhiều nhất qua việc chỉ huy bảo vệ thành Hà Nội trước cuộc tấn công của quân Pháp năm 1882 và chọn tự vẫn sau khi thành thất thủ, trở thành biểu tượng của lòng yêu nước và trách nhiệm của một vị quan đối với đất nước.
Sự nghiệp
Hoàng Diệu sinh tại tỉnh Quảng Nam trong một gia đình Nho học. Sau khi đỗ đạt trong hệ thống khoa cử, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ hành chính và tư pháp ở các địa phương. Ông được đánh giá là một vị quan liêm khiết, cương trực và quan tâm đến đời sống của người dân, nên nhiều lần được triều đình giao xử lý các vấn đề khó khăn như thiên tai và an ninh.
Trận thành Hà Nội năm 1882
Năm 1880, Hoàng Diệu được bổ nhiệm làm Tổng đốc Hà Ninh, phụ trách khu vực Hà Nội và vùng phụ cận. Ngày 25 tháng 4 năm 1882, lực lượng Pháp do Henri Rivière chỉ huy tấn công thành Hà Nội. Do tương quan lực lượng quá chênh lệch, thành nhanh chóng bị chiếm. Sau thất bại, Hoàng Diệu để lại biểu tạ rồi treo cổ tự vẫn thay vì đầu hàng, hành động được nhiều thế hệ người Việt xem là biểu hiện của khí tiết và lòng trung nghĩa.
Di sản
Tên Hoàng Diệu được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình công cộng trên khắp Việt Nam để tưởng niệm ông. Trong lịch sử Việt Nam, ông thường được nhắc đến cùng Nguyễn Tri Phương như những vị quan đã hy sinh trong cuộc kháng cự trước quá trình xâm lược của thực dân Pháp vào cuối thế kỷ XIX. Hình ảnh của Hoàng Diệu tiếp tục là biểu tượng về tinh thần trách nhiệm, sự chính trực và lòng yêu nước.
