Hoàng Diệu-Tuẫn tiết giữ thành để giữ trọn vẹn khí phách Nam Kỳ - Bắc Kỳ
Hoàng Diệu sinh ra trong một gia đình nho học tại Quảng Nam, nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, chính trực, hết lòng vì dân vì nước dưới triều Nguyễn. Năm 1879, ông được triều đình bổ nhiệm giữ chức Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội - Nam Định). Dù biết rõ tình hình thời cuộc lúc bấy giờ vô cùng rối ren, thực dân Pháp đang lăm le tìm cớ xâm chiếm toàn cõi Bắc Kỳ, ông vẫn tận tụy ngày đêm gia cố thành trì, chuẩn bị lương thảo và huấn luyện binh sĩ sẵn sàng chiến đấu.
Sáng ngày 25 tháng 4 năm 1882, viên đại tá thực dân Pháp Henri Rivière mang theo hàng ngàn quân chính quy cùng tàu chiến, đại bác bất ngờ gửi tối hậu thư đòi giao nộp thành Hà Nội chỉ trong vòng một giờ. Không chờ triều đình Huế phản hồi, chưa hết thời hạn, giặc đã nổ súng tấn công ồ ạt vào cửa thành Ô Quan Chưởng và Cửa Bắc.
Giữa cảnh tượng khói lửa mịt mờ, Tổng đốc Hoàng Diệu trực tiếp cầm gươm chạy xông xáo khắp các mặt trận, động viên binh lính kiên cường chống trả đội quân hùng hậu có trang bị tối tân của địch. Nhưng do lực lượng chênh lệch quá lớn, lại bị cô lập không có quân cứu viện, vòng vây của giặc mỗi lúc một thu hẹp, thành Hà Nội thất thủ.
Hiểu rằng mình không thể giữ được thành, để giữ trọn vẹn khí tiết của một vị quan đại thần trung quân ái quốc, không để rơi vào tay kẻ thù làm nhục, Hoàng Diệu đã ung dung viết di biểu tạ tội với vua Tự Đức rồi đi về phía miếu Võ Chiếu, thắt cổ tự vẫn vào một gốc cây cổ thụ. Sự tuẫn tiết lẫm liệt của ông đã làm chấn động cả nước, trở thành biểu tượng bất khuất của ý chí thà chết vinh chứ không chịu sống nhục trước kẻ thù xâm lược.
