Hoàng Diệu - Vị tổng đốc kiên trung thắt cổ tự vẫn giữ trọn khí tiết khi thành Hà Nội thất thủ
Quan đại thần thanh liêm, dũng cảm tuyệt đối dưới triều Nguyễn, người trực tiếp chỉ huy chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội đến hơi thở cuối cùng trước sự tấn công của thực dân Pháp.
Hoàng Diệu sinh ra tại xã Điện Quang, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Vốn nổi tiếng thông minh, học giỏi và đỗ tiến sĩ năm 1853, ông bước vào quan trường với tấm lòng thanh liêm, chính trực, hết lòng vì dân vì nước. Trải qua nhiều chức vụ quan trọng từ địa phương đến trung ương, ông luôn được triều đình và nhân dân kính trọng bởi sự mẫn cán, quyết đoán và cương trực trước mọi biến động của thời cuộc.
Năm 1879, Hoàng Diệu được triều đình bổ nhiệm giữ chức Tổng đốc Hà Ninh (Hà Nội - Ninh Bình). Dù biết rõ tương quan lực lượng chênh lệch và triều đình Huế lúc bấy giờ đang thiên về nhượng bộ, ông vẫn khẩn trương cho đắp lũy, củng cố thành trì, chuẩn bị lực lượng sẵn sàng quyết chiến với giặc. Sáng ngày 25 tháng 4 năm 1882, đại tá thực dân Pháp Henri Rivière mang quân tấn công thành Hà Nội. Dù lực lượng mỏng và thiếu thốn hỏa lực, Tổng đốc Hoàng Diệu vẫn trực tiếp cầm gươm đốc chiến, cùng binh sĩ kiên cường chống trả nhiều đợt xung phong của địch. Khi thành vỡ do nội ứng và hỏa lực pháo binh quá mạnh, không chịu để giặc bắt sống hay đầu hàng nhục nhã, ông đã điềm tĩnh viết di biểu tuyệt mệnh rồi thắt cổ tự vẫn tại đền Võ Miếu để giữ trọn khí tiết của một vị quan thanh liêm, trung nghĩa.
