Hoàng Diệu – vị Tổng đốc trung liệt, quyết tử giữ thành Hà Nội năm 1882
Hoàng Diệu là quan đại thần triều Nguyễn, được vua Tự Đức bổ làm Tổng đốc Hà Ninh. Khi quân Pháp do Rivière dẫn đến tấn công thành Hà Nội, ông lãnh đạo quân dân chống trả, khi thành thất thủ đã tự vẫn để không rơi vào tay giặc, giữ trọn khí tiết trung thần ái quốc .
Ông sinh năm 1829, quê ở Điện Bàn, Quảng Nam, đỗ khoa cử rồi bước vào quan trường, nổi tiếng là người liêm chính, cẩn trọng trong công việc .
Năm 1879, ông được bổ làm Tổng đốc Hà Ninh, phụ trách bảo vệ thành Hà Nội và vùng phụ cận Bắc Bộ .
Ngày 25‑4‑1882, quân Pháp do đại tá Rivière đưa ra tối hậu thư đòi giao thành. Hoàng Diệu vẫn ra lệnh chống trả, tự mình đứng trên mặt thành chỉ huy tướng sĩ chiến đấu. Do lực lượng yếu hơn, thành bị chiếm. Ông về Võ Miếu, tự vẫn để không bị địch bắt, lúc ấy ông 53 tuổi .
Tấm gương của ông đến nay vẫn được người dân ghi nhớ, tượng thờ đặt tại khu di tích thành Cửa Bắc, Hà Nội .
