HOÀNG HOA THÁM

Trong lịch sử đấu tranh vũ trang chống thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám (tức Đề Thám) lãnh đạo là cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhất và kéo dài bền bỉ nhất suốt gần ba thập niên (1884–1913). Với tài đánh du kích xuất thần và uy danh lừng lẫy nơi núi rừng Bắc Giang, ông được nhân dân và cả kẻ thù tôn xưng là “Hùm thiêng Yên Thế”.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và chuyên trang Người Kể Sử, Hoàng Hoa Thám (1858–1913) tên thật là Trương Văn Nghĩa, sinh tại làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên trong một gia đình có truyền thống yêu nước, sau dời lên sinh sống tại vùng rừng núi Yên Thế (nay thuộc tỉnh Bắc Giang). Lớn lên giữa cảnh đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, ông sớm tham gia các toán nghĩa binh chống Pháp ở vùng Kinh Bắc và trở thành thủ lĩnh tối cao của nghĩa quân Yên Thế từ năm 1892 sau khi Đề Nắm qua đời.

Dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở của vùng Phồn Xương (Yên Thế), Hoàng Hoa Thám đã xây dựng một hệ thống đồn lũy liên hoàn cực kỳ kiên cố bằng đất sét nện dày kết hợp hào sâu và lũy tre gai, đồng thời chia nhỏ nghĩa quân thành các toán cơ động dùng chiến thuật phục kích, tập kích bất ngờ. Nhiều đạo quân viễn chinh hùng hậu của Pháp do các tướng lĩnh sừng sỏ như Frey, Galliéni chỉ huy tiến đánh Yên Thế đều bị tổn thất nặng nề.

Không thể tiêu diệt được nghĩa quân bằng quân sự, thực dân Pháp đã hai lần buộc phải ký hòa ước đình chiến với Hoàng Hoa Thám (giai đoạn 1894–1897 và 1897–1909), nhượng quyền tự trị một vùng rộng lớn gồm bốn tổng ở Yên Thế cho ông cai quản. Lợi dụng thời gian hòa hoãn quý báu, Đề Thám vừa tổ chức khai khẩn đồn điền Phồn Xương tích trữ lương thảo, mua sắm vũ khí, vừa mở rộng liên kết với các nhà yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và chỉ đạo vụ đầu độc lính Pháp tại thành Hà Nội tháng 6 năm 1908.

Từ đầu năm 1909, thực dân Pháp huy động hơn 15.000 quân chính quy có đại bác yểm trợ mở cuộc tổng tấn công quy mô lớn bao vây căn cứ Yên Thế. Nghĩa quân của Hoàng Hoa Thám đã chiến đấu vô cùng anh dũng qua hàng chục trận đánh ác liệt từ Bắc Giang sang Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Phúc Yên suốt bốn năm ròng cho đến khi ông bị kẻ gian sát hại trong rừng ngày 10 tháng 2 năm 1913. Dù bị hãm hại, hình bóng “Hùm thiêng Yên Thế” vẫn mãi lưu danh trong lòng dân tộc.

Câu chuyện về Hoàng Hoa Thám và cuộc khởi nghĩa Yên Thế là minh chứng hùng hồn cho sức mạnh tiềm tàng và ý chí kiên cường bám đất giữ làng của người nông dân Việt Nam. Tinh thần tự lực tự cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân nơi đại ngàn Yên Thế năm xưa vẫn luôn là bài học quý giá về ý thức bảo vệ chủ quyền quê hương cho các thế hệ hôm nay.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”, tư liệu và hiện vật về thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám và Khởi nghĩa Yên Thế. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Chuyên trang Lịch sử Việt Nam – Người Kể Sử, chuyên mục “Nhân vật”. https://nguoikesu.com/nhan-vat