Hoàng Hoa Thám - bậc thầy về chiến tranh du kích chưa từng qua một trường lớp quân sự nào

Đề Thám sinh vào khoảng giữa những năm 1856 - 1858 trong một gia đình nông dân nghèo. Ở tuổi mà những đứa trẻ khác được tới trường thì ông phải đi làm thuê cho các địa chủ lớn trong vùng. Sau đó, người thanh niên trẻ tuổi đó đã được tuyển vào trong hàng ngũ của nghĩa quân du kích đấu tranh chống thực dân. Nhờ vào nghị lực, sự tài trí và sự dũng cảm của ông, ông đã sớm trở thành người chỉ huy đáng gờm của kẻ thù. Ông chưa bao giờ theo học một lớp quân sự nào, nhưng chính trong chiến tranh đã tạo nên ông, một người thủ lĩnh tài ba. Và cũng từ cuộc tấn công của Godin vào Yên Thế, Đề Thám được coi là thủ lĩnh của nghĩa quân.

Trung tá Péroz đã phải thừa nhận: “…không thể tranh cãi, ông là bậc thầy, người duy nhất luôn được nghĩa quân tuân theo, là người nông dân áo vải đang ẩn náu nơi rừng sâu: Đề Thám! ...”

Khu vực mà người thủ lĩnh anh hùng của chúng ta hoạt động thực sự có giá trị chiến lược lớn đối với thực dân Pháp. Để có thể kiểm soát vùng Yên Thế, chúng đã từ bỏ việc khai thác toàn bộ vùng Đông Bắc nước ta.

Hố tử thần

Viên tướng Bichot đã hiểu rất rõ điều đó nên trước khi giao cho Péroz tiến hành đàn áp, đã nhắc nhở: “Đề Thám là linh hồn của kháng chiến. Chừng nào hắn chưa chết hay chưa đầu hàng, sao có thể tính toán chuyện gì lớn lao?”

Vì thế, mặc dù bị thất bại nhiều lần nhưng quân Pháp chưa bao giờ có ý định từ bỏ “sứ mệnh khai hóa” của chúng.

Tháng 3/1892 người Pháp đã triển khai lực lượng lớn, bằng việc tăng cường chi viện, hỗ trợ trọng pháo cho cuộc tấn công mới, và chiếm được một vài căn cứ trống.

Tháng 5/1894, Đề Thám đã chuyển sang thế tấn công và trong trận đánh ở Hữu Nhuế, ông đã thành công khi loại bỏ những người đứng đầu quân viễn chinh chiếm đóng ra khỏi căn cứ. Báo Chiến dịch của quân đội thực dân đã gọi Hữu Nhuế là: “Hố tử thần”.

Sau những mất mát nặng nề liên tiếp trong nhiều năm bị dồn nén đã khiến những kẻ thực dân phải tìm đủ mọi cách, kể cả đến những thủ đoạn hèn hạ. Chúng đã sử dụng kẻ phản bội Bá Phức là bố nuôi của Đề Thám để ám sát ông.

Người đàn ông khét tiếng này đã đến căn cứ của Đề Thám hai lần. Lần thứ nhất, hắn bỏ trộm chất độc màu tím vào trong cốc trà mà Đề Thám định uống. Nhưng ông đã phát hiện ra hành động nham hiểm đó qua ánh mắt gian dối của kẻ phản bội, nên đã đổi cốc trà và rộng lượng để cho ông ta đi. Lần thứ hai, hắn ta đến và mang theo chất nổ. Qua lời kể của Ajalbert trong “Những đám mây ở Đông Dương” thì “ngày 18/5/1894, vào lúc đêm, Bá Phưc đến chỗ Đề Thám… Sau những cuộc trò chuyện, hắn tưởng ông đã ngủ nên đặt thuốc nổ dưới gầm giường rồi châm ngòi nổ và rút khỏi căn cứ. Tất cả đã nổ. Đến sáng, theo như đã dự đoán về sự thành công, một đội quân đã bao vây tiến vào căn cứ… và những người thợ chế tạo vũ khí đã bị thương với những mảnh đạn nhỏ…”

Thực ra Đề Thám đã giả vờ ngủ. Sau khi Bá Phưc đi, ông đã cùng với nghĩa quân rời căn cứ vào trong rừng và yên lặng ở đó đợi “những người thợ ấy” đến.

Những thủ đoạn đó cũng không có tác dụng gì hơn, người Pháp buộc phải ký giảng hòa với Đề Thám, nhưng họ đã 2 lần bội ước.

Trong lần giảng hòa thứ nhất năm 1894, Gallieni đã chỉ huy tác chiến. Cũng như những người tiền nhiệm trước, ông ta cũng bị thất bại.

Ở cuộc giảng hòa thứ hai, người Pháp đã điều động 15.000 quân lính và một pháo thuyền. Nhưng cũng đều vô ích.