Hoàng Hoa Thám - "Hùm thiêng Yên Thế" anh hùng dân tộc bất khuất
Hoàng Hoa Thám (khoảng 1858 - 10 tháng 2 năm 1913), tên thật là Trương Văn Nghĩa, còn được nhân dân thân mật gọi là Đề Thám, là thủ lĩnh kiệt xuất của cuộc khởi nghĩa Yên Thế - phong trào nông dân oanh liệt kéo dài gần 30 năm chống thực dân Pháp xâm lược đất nước.
Thân thế và bước đầu cuộc đời
Sinh ra tại làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên trong gia đình nông dân nghèo, ông sớm trải qua khổ cực cuộc sống và nuôi nấng chí lớn cứu nước. Năm 1884, khi thực dân Pháp xâm chiếm Bắc Ninh, ông tham gia đội quân khởi nghĩa của Lương Văn Nắm, sau đó trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào Yên Thế sau khi Lương Văn Nắm bị sát hại.
Chiến đấu bền bỉ gần 30 năm chống Pháp
Với tài thao lược và ý chí kiên cường, Đề Thám vận dụng linh hoạt chiến thuật du kích, tận dụng địa hình rừng núi để nhiều lần đánh bại các cuộc càn quét vượt trội của thực dân Pháp:
Năm 1890, nghĩa quân đánh thắng 3 cuộc tấn công hàng ngàn quân Pháp tại thung lũng Hố Chuối
Tháng 3 năm 1892, diệt mấy chục tên địch ở trận đánh Đồng Hom
Thực dân Pháp buộc phải hai lần giảng hòa, công nhận ông làm chủ vùng Thượng Yên Thế và được giũ 25 tay súng bảo vệ đất đai tại Phồn Xương.
Trong suốt gần 30 năm chiến đấu, ông xây dựng hệ thống căn cứ vững chắc, huấn luyện quân ngũ, kết hợp cày cấy khai phá đất đai tích trữ lương thực và liên hệ phối hợp với các phong trào yêu nước khác như Duy Tân hội do Phan Bội Châu lãnh đạo.
Cuối đời và cái chết bí ẩn
Năm 1909, thực dân Pháp huy động 15.000 quân chính quy tổng tấn công vào căn cứ Yên Thế, nghĩa quân tổn thất nặng nề, Đề Thám phải ẩn náu trong núi rừng cùng vài thủ hạ. Ngày 10 tháng 2 năm 1913, ông bị 3 thủ hạ do Pháp bố trí trá hàng sát hại khi đang ngủ, sau đó mang thủ cấp ra bêu để thị uy.
Cho đến nay vẫn còn nhiều giả thuyết về cái chết của ông: có người nghi ngờ thủ cấp được bêu là của một sư ông trụ trì chùa có dung mạo giống ông, hoặc ông đã chết vì bệnh tật và được thay thế. Tuy nhiên, hình ảnh Đề Thám vẫn được nhân dân kính trọng như một anh hùng dân tộc tiêu biểu.
Di sản vĩnh cửu
Cuộc khởi nghĩa Yên Thế là phong trào nông dân lớn nhất, dài nhất trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của Việt Nam trước khi có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Hôm nay, khu di tích Hoàng Hoa Thám tại Phồn Xương, huyện Yên Thế, Bắc Giang trở thành điểm đến tri kiến cho hàng triệu người đến thăm tưởng niệm, truyền cảm hứng cho thế hệ sau phát huy truyền thống yêu nước, giữ gìn nền độc lập mà anh hùng đã hy sinh xây dựng.
