Hoàng Hoa Thám - "Hùm Thiêng Yên Thế" và Bản hùng ca bất khuất của nông dân Việt Nam
Lịch sử chống thực dân Pháp cận đại của dân tộc Việt Nam luôn khắc ghi dấu ấn đậm nét của cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài ngót 30 năm (1884 - 1913). Linh hồn của cuộc trường kỳ kháng chiến ấy chính là Hoàng Hoa Thám – vị thủ lĩnh kiệt xuất được mệnh danh là "Hùm thiêng Yên Thế", nỗi khiếp sợ kinh hoàng của đội quân viễn chinh Pháp.
Hoàng Hoa Thám (còn gọi là Đề Thám), tên thật là Trương Văn Nghĩa, sinh năm 1858 tại Hưng Yên, sau theo gia đình lên lập nghiệp và gắn bó với vùng sơn cước Yên Thế (tỉnh Bắc Giang). Sống trong thời buổi loạn lạc, chứng kiến cảnh đất nước rơi vào ách đô hộ, ông đã sớm nung nấu ý chí đánh đuổi giặc ngoại xâm.
Tham gia nghĩa quân từ những ngày đầu, bằng tài năng quân sự và uy tín cá nhân, sau khi thủ lĩnh Đề Nắm mất, Hoàng Hoa Thám chính thức trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào khởi nghĩa Yên Thế. Dưới ngọn cờ của ông, hàng ngàn nông dân nghèo khổ, phu phen, thợ thuyền đã tập hợp lại, biến những công cụ lao động thô sơ thành vũ khí sắt bén để bảo vệ xóm làng.
Bằng trí thông minh và tài thao lược thiên bẩm, Đề Thám đã biến địa hình hiểm trở của vùng núi rừng Yên Thế thành một pháo đài phòng ngự bất khả xâm phạm.
Ông áp dụng triệt để nghệ thuật chiến tranh du kích: dựa vào rừng núi hiểm trở để lập hệ thống hầm hào, chông mìn mưu trí; lối đánh thoắt ẩn thoắt hiện, xuất quỷ nhập thần khiến quân địch không kịp trở tay. Không chỉ là một tướng tài trên chiến trường, Hoàng Hoa Thám còn bộc lộ nhãn quan chính trị sắc sảo khi khéo léo kết hợp giữa đấu tranh vũ trang và ngoại giao. Bằng các quyết sách mềm dẻo nhưng cương quyết, ông đã hai lần buộc thực dân Pháp phải nhượng bộ, ký hòa hoãn để nghĩa quân có thời gian củng cố lực lượng và xây dựng kinh tế.
Đối với bộ máy cai trị của Pháp, Đề Thám thực sự là một "hùm thiêng" trấn giữ đại ngàn. Chúng đã dùng mọi thủ đoạn, từ huy động những đạo quân tinh nhuệ nhất với vũ khí hiện đại bậc nhất, đến việc treo thưởng bằng tiền bạc, mua chuộc, dụ dỗ, nhưng đều hoàn toàn bất lực trước ý chí sắt đá của ông.
Sau gần 30 năm kiên cường chống lại sức mạnh áp đảo của đế quốc Pháp, ngày 10/2/1913, do sự phản trắc của những tay sai hèn nhát, Hoàng Hoa Thám bị ám sát tại mưu doanh. Cuộc khởi nghĩa Yên Thế sau đó mất đi vị thuyền trưởng vĩ đại và dần tan rã.
Cuộc khởi nghĩa tuy không đi đến thắng lợi cuối cùng, nhưng đây là phong trào vũ trang kháng Pháp lớn nhất, bền bỉ nhất và oanh liệt nhất của nông dân Việt Nam trước khi có Đảng lãnh đạo. Hình tượng Hoàng Hoa Thám và khí phách hiên ngang của ông đã tạc vào lịch sử một tượng đài vĩnh cửu về tinh thần độc lập, tự cường và ý chí không bao giờ khuất phục của dân tộc Việt Nam.
