Hoàng Hoa Thám - “Hùm thiêng Yên Thế” và bản hùng ca nông dân

Trong lịch sử chống ngoại xâm oanh liệt của dân tộc, cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài gần 30 năm nổi lên như một trang sử vàng chói lọi về tinh thần quật cường của giai cấp nông dân Việt Nam.

Hoàng Hoa Thám (1858 – 1913), tên thật là Trương Văn Nghĩa, quê gốc tại làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, ông sớm nếm trải cảnh đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp. Năm 1885, ông gia nhập nghĩa binh chống Pháp dưới quyền Cai Kinh, lấy tên là Đề Dương rồi Hoàng Hoa Thám. Đến tháng 4/1892, sau khi Đề Nắm qua đời, ông chính thức trở thành thủ lĩnh tối cao của phong trào nông dân Yên Thế.

Dưới sự lãnh đạo kiệt xuất của Đề Thám, nghĩa quân Yên Thế đã biến núi rừng Bắc Giang thành địa ngục đối với quân xâm lược. Bằng nghệ thuật chiến tranh du kích tài tình và hệ thống công sự vững chắc, ông đã lập nên những chiến công lừng lẫy tại Hố Chuối (1890) và Đồng Hom (1892), đánh bại hàng ngàn quân địch có đại bác yểm trợ. Trước tổn thất nặng nề, thực dân Pháp hai lần phải ký hòa ước (1894 và 1897), buộc phải chấp nhận để ông làm chủ vùng Thượng Yên Thế và khai hoang tại Phồn Xương.

Suốt 12 năm tạm hòa hoãn, đồn điền Phồn Xương thực chất là căn cứ chiến đấu ngầm nhằm huấn luyện quân ngũ và tích trữ lương thực. Nơi đây cũng trở thành điểm hẹn của các chí sĩ yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh để bàn việc hợp tác. Không dừng lại ở núi rừng, Đề Thám còn mở rộng tầm ảnh hưởng về tận Hà Nội, liên hệ với đảng Nghĩa Hưng thực hiện vụ đầu độc lính Pháp ngày 27/6/1908.

Đầu năm 1909, thực dân Pháp huy động lực lượng khổng lồ lên tới 15.000 quân tổng tấn công căn cứ Yên Thế. Trong cuộc chiến không cân sức, nghĩa quân chống trả quyết liệt nhưng tổn thất nặng nề; các tướng lĩnh thân tín lần lượt hy sinh, Bà Ba Cẩn bị bắt. Ngày 10/2/1913, Hoàng Hoa Thám bị tay sai sát hại, khép lại hành trình gần ba thập kỷ kiên cường chống giặc.

Dù cuộc khởi nghĩa bị dập tắt, hình ảnh "Hùm thiêng Yên Thế" Hoàng Hoa Thám vẫn sống mãi như một biểu tượng anh hùng bất khuất. Đúng như chí sĩ Phan Bội Châu từng cảm thán, ông chính là một "chân quốc nhân, chân tướng quân" – linh hồn của truyền thống yêu nước, để lại bài học vô giá về chiến tranh nhân dân cho hậu thế.