Hoàng Hoa Thám – “Hùm thiêng Yên Thế” và cuộc khởi nghĩa kéo dài gần 30 năm

Trong lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp, ít có cuộc khởi nghĩa nào kéo dài và bền bỉ như Khởi nghĩa Yên Thế. Suốt gần ba thập kỷ, giữa núi rừng Bắc Giang, một người nông dân áo vải đã trở thành nỗi khiếp sợ của quân Pháp. Đó là Hoàng Hoa Thám, người được nhân dân kính trọng gọi là Đề Thám hay "Hùm thiêng Yên Thế".

Những năm cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp mở rộng chiếm đóng vùng trung du và miền núi Bắc Bộ nhằm khai thác gỗ, khoáng sản và lập các đồn điền. Điều đó khiến đời sống của người dân Yên Thế bị đảo lộn. Đất đai bị chiếm đoạt, nhiều gia đình phải rời bỏ quê hương.

Không cam chịu cảnh mất nước, Hoàng Hoa Thám cùng nhiều nghĩa sĩ đứng lên bảo vệ vùng đất của mình.

Ban đầu, ông tham gia nghĩa quân của Đề Nắm (Lương Văn Nắm). Sau khi Đề Nắm mất, Hoàng Hoa Thám được nghĩa quân tín nhiệm suy tôn làm thủ lĩnh.

Khác với nhiều cuộc khởi nghĩa cùng thời, Hoàng Hoa Thám không xây dựng căn cứ cố định mà tổ chức lực lượng theo từng toán nhỏ, linh hoạt, cơ động trong rừng núi Yên Thế.

Ông cho xây dựng nhiều đồn lũy bằng tre, gỗ và đất đá trên các sườn núi hiểm trở. Mỗi căn cứ đều có đường rút lui bí mật, hầm cất giấu lương thực và vị trí quan sát thuận lợi.

Nghĩa quân rất thông thuộc địa hình, trong khi quân Pháp lại lạ nước lạ cái. Vì vậy, nhiều lần quân Pháp dù huy động hàng nghìn lính cùng đại bác vẫn không thể tiêu diệt được lực lượng của Đề Thám.

Có lần, thực dân Pháp tổ chức nhiều mũi tiến công đồng thời nhằm bao vây căn cứ.

Hoàng Hoa Thám bình tĩnh cho nghĩa quân rút vào rừng sâu, chờ quân địch mệt mỏi rồi bất ngờ phản công. Những trận đánh nhanh, gọn và chính xác khiến quân Pháp chịu nhiều tổn thất.

Không chỉ là một vị tướng giỏi, Hoàng Hoa Thám còn là người rất coi trọng lòng dân.

Ông nghiêm cấm nghĩa quân cướp bóc tài sản của nhân dân. Người dân trong vùng được giúp đỡ sản xuất, bảo vệ mùa màng. Vì thế, bà con Yên Thế luôn sẵn sàng che chở, tiếp tế lương thực và báo tin mỗi khi quân Pháp mở các cuộc càn quét.

Trước sự chống trả quyết liệt của nghĩa quân, thực dân Pháp nhiều lần phải thương lượng với Hoàng Hoa Thám.

Có giai đoạn, hai bên tạm đình chiến để nhân dân ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, sau khi củng cố lực lượng, quân Pháp tiếp tục mở các chiến dịch quy mô lớn nhằm tiêu diệt nghĩa quân.

Suốt gần 30 năm, từ năm 1884 đến năm 1913, Hoàng Hoa Thám kiên trì chiến đấu.

Thực dân Pháp treo thưởng rất lớn để bắt ông nhưng đều thất bại.

Cuối cùng, chúng sử dụng thủ đoạn mua chuộc và cài người vào hàng ngũ nghĩa quân.

Ngày 10 tháng 2 năm 1913, Hoàng Hoa Thám bị sát hại tại Yên Thế trong một vụ ám sát do tay sai của thực dân Pháp thực hiện.

Sự hy sinh của ông khép lại cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài gần ba mươi năm – một trong những cuộc đấu tranh chống Pháp bền bỉ nhất trong lịch sử Việt Nam.

Ngày nay, khu di tích Khởi nghĩa Yên Thế tại tỉnh Bắc Giang trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước. Hằng năm, lễ hội Yên Thế được tổ chức để tưởng nhớ công lao của Hoàng Hoa Thám và các nghĩa sĩ đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.