-Hoàng Hoa Thám – 'Hùm xám Yên Thế' và 30 năm giương cao ngọn cờ chống Pháp

Suốt gần 30 năm (1884 - 1913), vùng núi rừng Yên Thế (tỉnh Bắc Giang) đã trở thành nỗi kinh hoàng truyền kiếp đối với các sĩ quan và quân đội viễn chinh Pháp. Người tạo nên huyền thoại bất tử ấy chính là Hoàng Hoa Thám (1858 - 1913, tên thật là Trương Văn Thám, thường gọi là Đề Thám) – vị thủ lĩnh kiệt xuất được kẻ thù khâm phục gọi bằng cái tên kính sợ: "Hùm xám Yên Thế".

Đề Thám sinh tại Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, sau lên vùng núi Yên Thế lập nghiệp. Khi thực dân Pháp mở rộng đánh phá vùng trung du và miền núi Bắc Bộ, ông đã đứng ra tập hợp nông dân nghèo, lập nên căn cứ kháng chiến Yên Thế.

Khác với các cuộc khởi nghĩa mang tính chất phong kiến cùng thời, Khởi nghĩa Yên Thế là một cuộc chiến tranh tự vệ kiên cường của nông dân. Hoàng Hoa Thám sở hữu thiên tài quân sự bẩm sinh về chiến thuật chiến tranh du kích: ông cho xây dựng hệ thống đồn lũy bằng đất đá kiên cố ẩn mình trong rừng rậm (như đồn Phồn Xương, đồn Hố Chuối), tận dụng triệt để địa hình đầm lầy, vách đá để phục kích, chia cắt và tiêu diệt các đoàn quân Pháp. Lối đánh "xuất quỷ nhập thần" của Đề Thám khiến quân Pháp huy động hàng ngàn quân tinh nhuệ cùng đại bác tấn công nhiều lần nhưng đều nếm mùi thất bại đắng cay.

Bản lĩnh của "Hùm xám Yên Thế" còn thể hiện ở sự khôn khéo về ngoại giao. Ông đã hai lần buộc Chính phủ Pháp phải ký kết hòa hoãn, nhượng bộ cắt nhượng vùng đất kiểm soát cho nghĩa quân và bồi thường tiền tài. Trong những năm tháng hòa hoãn, đồn Phồn Xương của ông đã trở thành một căn cứ an toàn nuôi dưỡng, che chở cho các nhà yêu nước lớn như Phan Bội Châu, Cường Để...

Năm 1909, Pháp huy động một lực lượng quân sự khổng lồ hơn 15.000 quân cùng vũ khí hiện đại bậc nhất mở cuộc càn quét tổng lực hòng xóa sổ Yên Thế. Mặc dù lực lượng bị tổn thất nặng nề, Đề Thám vẫn kiên cường bám trụ, di chuyển linh hoạt chiến đấu suốt nhiều năm. Đầu năm 1913, ông bị kẻ thù hèn hạ sát hại qua sự phản bội của tay sai. Cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài gần 3 thập kỷ là minh chứng rực rỡ cho sức sống dẻo dai và chí khí quật cường của nông dân Việt Nam.