Hoàng Hoa Thám – Người thủ lĩnh Yên Thế và cuộc khởi nghĩa kéo dài gần ba thập niên

Hoàng Hoa Thám tên thật là Trương Văn Thám, quê gốc ở vùng Hưng Yên và sau đó gia đình di chuyển lên Yên Thế. Ông trưởng thành trong vùng trung du Bắc Bộ, nơi cư dân có truyền thống chống lại sự kiểm soát của chính quyền phong kiến và thực dân.

Cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp mở rộng kiểm soát Bắc Kỳ, các nhóm nghĩa quân Yên Thế liên tục chống lại. Hoàng Hoa Thám dần trở thành một thủ lĩnh có uy tín và tập hợp được đông đảo nông dân.

Khởi nghĩa Yên Thế có đặc điểm khác với nhiều phong trào cùng thời. Nghĩa quân dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở, xây dựng căn cứ và tiến hành chiến tranh du kích. Họ tránh đối đầu trực diện khi bất lợi, đồng thời tận dụng địa hình để tập kích các đồn bốt và tuyến hành quân.

Hoàng Hoa Thám cũng nhiều lần sử dụng biện pháp hòa hoãn với quân Pháp. Những thời kỳ đình chiến giúp nghĩa quân củng cố lực lượng, xây dựng căn cứ và duy trì hoạt động. Tuy nhiên, các thỏa thuận không thể giải quyết mâu thuẫn căn bản giữa nghĩa quân và chính quyền thuộc địa.

Đầu thế kỷ XX, khởi nghĩa tiếp tục tồn tại trong khi phong trào yêu nước Việt Nam bước sang giai đoạn mới. Hoàng Hoa Thám từng có liên hệ với một số nhà yêu nước và phong trào chống Pháp khác.

Năm 1913, ông bị sát hại. Khởi nghĩa Yên Thế kết thúc sau gần ba thập niên tồn tại.

Di sản của Hoàng Hoa Thám nằm ở khả năng tổ chức lực lượng nông dân, sử dụng địa hình và duy trì một cuộc kháng chiến lâu dài. Yên Thế trở thành một trong những cuộc khởi nghĩa chống Pháp bền bỉ nhất cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX.