Hoàng Hoa Thám và những truyện kể dân gian
Hoàng Hoa Thám là một nhân vật lịch sử xuất hiện trong giai đoạn dân tộc Việt Nam đối đầu với thực dân Pháp khi thời kỳ bình định quân sự sắp đi vào kết thúc. Đây là một hiện tượng đặc biệt, bởi Hoàng Hoa Thám đã lập tức là mối quan tâm chung của cả hai pha đối lập nhau về quyền lợi dân tộc; Những quan tâm đó được thể hiện thành các ghi chép, thành những thông tin truyền khẩu suốt từ thời điểm người tại thế và kéo dài cho đến ngày nay.
Trong Chân tướng quân, Phan Bội Châu kể rằng đã nghe từ các cụ già kể về Quan Hoàng, "mới sinh ra đã bị mất cha, không biết cha là ai, mẹ thì nghèo khổ, lưu lạc tới nơi đây, (...) làm con nuôi họ Hoàng do đó lấy họ là Hoàng. Sáu tuổi mẹ chết, cha nuôi cũng chết, bơ vơ côi cút, đi ở chăn trâu, nhà nghèo không có khả năng đi học" [2, tr.150]. Ngô Tất Tố và L.T.S trong Lịch sử quân Đề-Thám Yên-Thế cũng cho biết: Thám vốn họ Trương. Ông Thân của Thám là một người làm ruộng rất nghèo ở vùng Yên Thế, mẹ là gì thì chưa rõ. Vợ chồng hiếm hoi chỉ có một người con gái, đến ngoài bốn mươi tuổi mới sinh ra Thám [9, tr.5]. Trong cuốn Bắc Giang địa chí, Trịnh Như Tấu chép lại theo lời kể người xưa, cũng có chi tiết khá tương đồng: cha của Thám làm ruộng ở làng Trũng, mất sớm, còn mẹ bị hùm bắt. Lúc nhỏ Thám phải đi ở nhờ nhà Bá Phức...[7, tr.30].
Theo nhiều truyện kể dân gian, ngay từ nhỏ, Đề Thám đã bộc lộ những phẩm chất đặc biệt và là một hình ảnh toàn thiện: một mình cậu có thể đủ sức can ngăn hai con trâu đực húc nhau, thường rủ bạn đi bẫy hổ về núi, một mình có thể địch với mười đứa trẻ cùng lứa tuổi,...[7, tr.31]. Thắm ham mê đẽo gọt báng súng và trò chơi đánh trận giả, thường rủ đám trẻ chăn trâu làng Trũng, làng Chè, làng Am,... chơi cùng nhau. Thắm vừa có khả năng bài binh bố trận vừa thông minh, mưu trí, khi thì bày cách cho bọn trẻ giã ớt trộn vào cát cho vào ống nứa [7, tr.35], khi thì biết dùng tổ ong, tổ kiến, sử dụng mỏm đá, cây rừng [12, tr.7]... làm vũ khí chiến đấu. Không chỉ thế, Thắm còn là cậu bé giàu tình nghĩa, hay giúp đỡ bênh vực kẻ yếu, tính tình khảng khái, rộng lượng, đánh bắt được con gì hay trộm được gà vịt của nhà giàu Thắm đều rủ đám trẻ chăn trâu cùng lên rừng nướng ăn. Tuy là đứa trẻ ngụ cư, đi làm thuê nhưng cậu bé Thắm vẫn được lũ trẻ trong làng và các làng xung quanh yêu mến, kính nể và tôn là “Vua mục đồng” [7, tr.31].
Nguồn: Triệu Thị, L. (2021). Hoàng Hoa Thám và những truyện kể dân gian . SCIENTIFIC JOURNAL OF TAN TRAO UNIVERSITY, 4(8), 99–106. https://doi.org/10.51453/2354-1431/2018/202
