Hoàng Hoa Thám và phong trào khởi nghĩa Yên Thế (1884–1913)

Hoàng Hoa Thám (1858–1913), là thủ lĩnh kiệt xuất của Khởi nghĩa Yên Thế – phong trào vũ trang chống Pháp bền bỉ và kéo dài gần 30 năm (1884–1913) tại vùng trung du Bắc Giang.

Xuất thân từ một người nông dân yêu nước, Đề Thám đã đưa cuộc khởi nghĩa trở thành nỗi khiếp sợ của thực dân Pháp nhờ nghệ thuật du kích đỉnh cao. Ông tận dụng triệt để địa hình rừng núi hiểm trở, xây dựng đồn lũy kiên cố như đồn Phồn Xương và áp dụng chiến thuật đánh nhanh rút gọn, "ẩn hiện bất ngờ". Không chỉ vậy, ông còn khéo léo kết hợp giữa quân sự và sản xuất để tự túc lương thực, đồng thời hai lần chủ động giảng hòa với Pháp (các năm 1894 và 1901) nhằm tranh thủ thời gian củng cố lực lượng.

Đặc biệt, Đề Thám có tầm nhìn vượt thời đại khi mở rộng cửa đón tiếp, bảo bọc các sĩ phu yêu nước tiên tiến theo xu hướng mới như Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh, tạo nhịp cầu nối quan trọng giữa phong trào nông dân với trí thức cách mạng đầu thế kỷ XX. Cuối năm 1908, sau vụ Hà Thành đầu độc, Pháp tập trung toàn lực càn quét quy mô lớn; đến đầu năm 1913, Đề Thám bị tay sai sát hại và cuộc khởi nghĩa chính thức khép lại. Dù vậy, hình ảnh "Hùm xám Yên Thế" vẫn mãi là biểu tượng rực rỡ cho tinh thần quật cường, ý chí không chịu làm nô lệ và để lại nhiều bài học quý giá cho nghệ thuật quân sự Việt Nam.