Hoàng Kim Giao

Hoàng Kim Giao, sinh ngày 25/12/1942, quê ở phường Vạn Sơn, thị xã Đồ Sơn (nay là quận Đồ Sơn) Hải Phòng, là con cả trong một gia đình có 8 người con. Bố mẹ ông là cán bộ kháng chiến, năm 1946, lên chiến khu Việt Bắc tham gia chống thực dân Pháp. Năm 9 tuổi, hai anh em được đón lên chiến khu cùng bố, mẹ.

Năm 1953, Hoàng Kim Giao được chọn cử đi học Trường thiếu nhi Việt Nam ở Quế Lâm, Trung Quốc, nhằm đào tạo cán bộ nguồn. Năm 1958, ông về nước tiếp tục chương trình phổ thông tại trường Bonnan (nay là Trường THPT Ngô Quyền). Ngày 13-6-1960, ông nhập ngũ và được chọn vào Trường “Thiếu sinh quân” tại Lạng Sơn. Ngày 25/8/1960, Hoàng Kim Giao giữ chức Trung đội trưởng. Những năm 1961-1965, ông được quân đội cử đi học tại khoa Vật Lý, chuyên ngành chất rắn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, cùng lúc học vô tuyến điện trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và tốt nghiệp với 2 bằng đại học. Cùng với việc học chuyên ngành và tiếng Nga, ông còn tự học tiếng Anh, Pháp bên cạnh tiếng Hoa đã thông thạo. Việc một người biết 4 tiếng ngoại ngữ thời đó là điều hiếm có.

Năm 1965, sau khi ra trường, được điều về công tác tại Xưởng quân giới, phụ trách kỹ thuật ra-đa; Hoàng Kim Giao là người say mê học hỏi, nghiên cứu, tận tâm, tận lực với công việc. Tháng 3 năm 1967, ông được điều sang Cục Nghiên cứu kỹ thuật thuộc Tổng cục Hậu cần. Trong núi rừng hẻo lánh tỉnh Hòa Bình, ông và một số cán bộ đã tập trung nghiên cứu cách phá các loại bom mới của địch.

Cuối năm 1967, không quân Mỹ tăng cường đánh phá miền Bắc và nhiều vũ khí mới được thử nghiệm lần đầu ở Việt Nam, trong đó có số bom chúng ném xuống xã Thổ Khối, huyện Gia Lâm (Hà Nội). Hoàng Kim Giao cùng một số đồng chí được Viện Kỹ thuật quân sự giao nhiệm vụ kết hợp với Bộ Tư lệnh Công binh tiến hành rà phá thử để khám phá nguyên lý hoạt động của bom. Ông và nhóm nghiên cứu Cục Nghiên cứu, Tổng cục Hậu cần đã tìm ra nguyên lý gây nổ, làm thực nghiệm thành công trên 3 quả bom lạ trên cánh đồng Thổ Khối, tiếp đó là nghiên cứu mạch điện ngòi nổ bom MK42. Đầu năm 1968, nhóm nghiên cứu đã vẽ được sơ đồ mạch điện, tạo tín hiệu gây nổ và đo đếm các thông số kỹ thuật. Từ kết quả này, các nhóm nghiên cứu của đơn vị cùng phối hợp định ra cách rà phá bom và áp dụng rộng rãi trên chiến trường…

Nhận thấy khả năng của Hoàng Kim Giao, quân đội bố trí cho ông đi nghiên cứu sinh ở Liên Xô, nhưng yêu cầu cấp bách chiến trường và thể theo nguyện vọng của ông muốn tham gia nghiên cứu đối phó với loại bom từ trường mới, mà Mỹ gọi là bom thông minh, nên ông tạm thời ở lại để cùng nhóm kỹ sư của Cục nghiên cứu kỹ thuật vào chiến trường Khu 4 tìm hiểu cách phá loại bom này.

Ngày 29 tháng 9 năm 1968, thiếu úy Hoàng Kim Giao nhận nhiệm vụ Trưởng đoàn công tác, gồm 6 chiến sĩ, vào tuyến lửa khu 4 để huấn luyện thanh niên xung phong, dân quân, bộ đội và trực tiếp phá, tháo dỡ bom nhằm giải tỏa ách tắc giao thông. Trong thời gian làm nhiệm vụ, đoàn đã thu thập được nhiều ngòi nổ bom từ trường, giúp Viện Kỹ thuật quân sự có mẫu vật cùng các kiểu cải tiến mới của bom Mỹ (từ Model 0 đến Model 3) để kịp thời nghiên cứu phát hiện những thay đổi, đưa ra các biện pháp phá bom phù hợp. Tự tay Hoàng Kim Giao đã phá thành công 32 quả bom nổ chậm và tháo đầu nổ 40 quả bom từ trường để phục vụ nghiên cứu khoa học. Ông viết tài liệu phá bom, tài liệu về bom chống tăng MK20 và bom vướng nổ hình cầu, lập bảng tính khung dây…cung cấp cho công binh các đơn vị, góp phần quan trọng đánh thắng cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ.

Tại trọng điểm đánh phá của địch, bến phà Linh Cảm thuộc huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, Hoàng Kim Giao đã hóa giải những quả bom từ trường nằm dưới đáy sông bằng những thiết bị đơn giản, đảm bảo thông suốt cho cung đường sau 10 ngày ách tắc, hơn 500 chuyến xe dừng lại bên bờ mà không tiếp tục được hành trình vào Nam.

Hoàn thành nhiệm vụ khi Mỹ tạm thời ngừng ném bom miền Bắc, đoàn công tác được lệnh trở về đơn vị, mang theo nhiều sản phẩm phục vụ nghiên cứu khoa học. Ngày 29/12/1968, trên đường hành quân ra Hà Nội, đến xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn (Nghệ An), cán bộ địa phương đề nghị đoàn phá giúp một số bom từ trường chưa nổ. Đây là loại bom từ trường có sức công phá rất lớn được quân đội Mỹ mệnh danh là “kẻ hủy diệt”, “kẻ giết người bí ẩn”, có chế độ ngủ và thức, chế độ tự hủy, gây trở ngại lớn cho các tuyến đường vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam lúc bấy giờ. Không từ chối lời đề nghị của địa phương, trưởng nhóm Hoàng Kim Giao quyết định cho đoàn ở lại phá gỡ số bom này. Vào lúc 17h30 ngày 30/12/1968, khi chuẩn bị khí tài tháo gỡ hai quả bom MK36, biết đồng đội Phạm Văn Cư có con trai vừa sinh, Hoàng Kim Giao nói: “Anh biết em vừa có con trai, em hãy xuống dưới đồi để con trai còn có ngày được gặp bố”. Phạm Văn Cư xin được ở lại làm nhiệm vụ, nhưng Hoàng Kim Giao ra lệnh buộc đồng đội phải lui xuống vì không muốn có thể phải hy sinh cả 2 người. Một mình ông ngồi bên quả bom MK-36, đã đánh hết 3 quả bộc phá nhỏ (2 lạng) nhưng vẫn chưa lộ phích trung gian nối đầu nổ và đầu điều khiển nổ để cắt dây dẫn và tháo ngòi nổ do quả bom cắm quá sâu dưới đất. Ông ra hiệu ở dưới mang bộc phá lên đánh tiếp. Khi chiến sĩ lái xe Lương Văn Tín (quê Thái Bình) đưa bộc phá lên, chỉ cách vị trí của Hoàng Kim Giao và quả bom mấy mét thì quả bom hơn 200kg phát nổ. Ông hy sinh mà không tìm thấy thi thể. Còn Lương Văn Tín thì bị thương nặng cũng hy sinh sau đó 3 ngày. Hoàng Kim Giao hy sinh khi tròn 26 tuổi, tuổi đẹp nhất của cuộc đời và tương lai phía trước khi anh chuẩn bị được Nhà nước cử đi học nước ngoài để đào tạo cán bộ khoa học. Người vợ trẻ của Thiếu úy Hoàng Kim Giao đã mất đi một người chồng tài hoa, yêu vợ, khi hai người chưa kịp có con sau ngày cưới.

Gần 30 năm sau ngày Hoàng Kim Giao hy sinh, công trình khoa học "Phá thuỷ lôi từ tính và bom từ trường bảo đảm giao thông (1967 - 1972)" đã được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh (1996). Liệt sĩ Hoàng Kim Giao là người trẻ nhất được vinh dự là đồng tác giả của công trình được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng khoa học cao nhất của Việt Nam.

Năm 2009, trung úy – Kỹ sư Hoàng Kim Giao được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huy chương chống Mỹ, cứu nước. Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam truy tặng ông Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba.

Ngày 14 tháng 7 năm 2013, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ khánh thành đền thờ các thanh niên xung phong Truông Bồn. Anh hùng liệt sĩ Hoàng Kim Giao được Sở Giao thông vận tải Nghệ An dựng tượng đồng thờ trong đền như một biểu tượng anh hùng của tuổi trẻ Việt Nam. Hoàng Kim Giao đã sống, chiến đấu như một người cộng sản mẫu mực và hy sinh anh hùng.