HOÀNG KIM GIAO – NGƯỜI KỸ SƯ TRẺ GIỮA TUYẾN LỬA

Trong những năm tháng chiến tranh, có những người cầm súng trực tiếp đối mặt với quân thù trên chiến trường, cũng có những người chiến đấu bằng tri thức, bằng những công trình nghiên cứu và bằng đôi bàn tay của mình giữa những bãi bom dày đặc. Nhưng cũng có những con người mà ranh giới giữa nhà khoa học và người lính gần như không còn nữa. Họ vừa nghiên cứu, vừa trực tiếp bước vào nơi nguy hiểm nhất để thử nghiệm kết quả nghiên cứu; vừa tìm cách giải mã những vũ khí mới của đối phương, vừa dùng chính kiến thức của mình để tháo gỡ chúng, mở đường cho những đoàn xe vận tải tiếp tục hành quân về phía Nam. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Hoàng Kim Giao là một con người như thế.

Hoàng Kim Giao sinh ngày 25 tháng 12 năm 1941 tại Vạn Sơn, Đồ Sơn, Hải Phòng. Tuổi thơ của ông gắn với một vùng đất ven biển giàu truyền thống, nơi những con người bình dị sớm hình thành trong mình ý thức về quê hương, đất nước. Sinh ra trong thời kỳ đất nước còn chìm trong chiến tranh và những biến động lớn của lịch sử, Hoàng Kim Giao trưởng thành với khát vọng được học tập, được cống hiến và được góp phần vào công cuộc bảo vệ Tổ quốc. Sau này, khi đứng trước những lựa chọn quan trọng của cuộc đời, ông đã không lựa chọn một con đường bình yên cho riêng mình mà chọn con đường của người chiến sĩ, người kỹ sư và nhà khoa học quân sự.

Năm 1960, Hoàng Kim Giao nhập ngũ. Đó là thời điểm đất nước đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới, khi nhiệm vụ xây dựng miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước ngày càng trở nên cấp thiết. Trong quân ngũ, năng lực học tập và tư duy kỹ thuật của Hoàng Kim Giao nhanh chóng được phát hiện. Năm 1961, ông được cử đi học Vật lý tại Đại học Tổng hợp Hà Nội, sau đó tiếp tục học Vô tuyến điện tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Với tinh thần học tập nghiêm túc, ông lần lượt hoàn thành chương trình đào tạo và có hai bằng đại học. Những kiến thức tưởng như thuần túy khoa học ấy về sau lại trở thành công cụ đặc biệt quan trọng giúp ông bước vào một lĩnh vực vô cùng nguy hiểm: nghiên cứu, tìm cách vô hiệu hóa thủy lôi và bom từ trường của đối phương. (Vuong Phat VPN)

Hoàng Kim Giao là một trong những cán bộ khoa học trẻ của Cục Nghiên cứu kỹ thuật thuộc Tổng cục Hậu cần, Bộ Quốc phòng. Công việc của ông không đơn giản là ngồi trong phòng thí nghiệm. Trong chiến tranh, những loại bom, mìn và thủy lôi hiện đại mà quân đội Mỹ sử dụng đã tạo ra những thách thức rất lớn. Chúng không chỉ có sức công phá mạnh mà còn được thiết kế với những cơ chế gây nổ phức tạp, nhằm phá hủy cầu đường, bến phà, tuyến vận tải và gây tổn thất cho lực lượng rà phá bom mìn.

Đối với một nhà khoa học quân sự, muốn tìm ra phương pháp đối phó với những loại vũ khí ấy thì không thể chỉ dựa vào lý thuyết. Phải hiểu được cấu tạo của chúng, nguyên lý hoạt động của từng loại ngòi nổ, sự thay đổi của các thiết bị cảm biến và những điều kiện khiến bom phát nổ. Nhưng để nghiên cứu được những điều đó, người cán bộ kỹ thuật phải đến rất gần với quả bom thật, thậm chí phải trực tiếp tháo gỡ nó. Mỗi sai lầm đều có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Cuối năm 1967, khi Mỹ tăng cường đánh phá miền Bắc bằng nhiều loại vũ khí mới, Hoàng Kim Giao cùng các đồng chí được giao nhiệm vụ phối hợp với lực lượng công binh tiến hành nghiên cứu, rà phá thử những loại bom mới để tìm hiểu nguyên lý hoạt động. Tại khu vực Thổ Khối, Gia Lâm, Hà Nội, ông và nhóm nghiên cứu đã góp phần tìm ra nguyên lý gây nổ của một số loại bom mới, tiến hành thực nghiệm trên những quả bom thực tế và nghiên cứu mạch điện của ngòi nổ bom MK42. Những kết quả ấy giúp hình thành cơ sở kỹ thuật để xây dựng các phương pháp rà phá phù hợp hơn với những loại bom mà không quân Mỹ sử dụng. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Đó là một công việc thầm lặng nhưng có ý nghĩa đặc biệt. Mỗi quả bom được tháo gỡ an toàn không chỉ cứu những con người đang sống gần đó mà còn cung cấp thêm dữ liệu cho các nhà khoa học quân sự. Mỗi chiếc ngòi nổ thu được từ chiến trường có thể trở thành một “mẫu vật” giúp các nhà nghiên cứu hiểu hơn về sự phát triển của vũ khí đối phương. Trong cuộc chiến tranh công nghệ ấy, tri thức cũng trở thành một mặt trận.

Hoàng Kim Giao nhanh chóng trở thành một trong những người có năng lực nổi bật trong lĩnh vực này. Ông không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn có khả năng biến kiến thức thành những giải pháp thực tế. Điều đáng quý ở ông là tinh thần không ngại khó, không ngại nguy hiểm và luôn muốn trực tiếp kiểm chứng những điều mình nghiên cứu.

Khi chiến trường Khu IV ngày càng trở nên ác liệt, yêu cầu về rà phá bom mìn và bảo đảm giao thông trở nên cấp bách. Những tuyến đường từ miền Bắc vào miền Nam liên tục bị máy bay Mỹ đánh phá. Đường bộ, cầu phà, bến sông, các trọng điểm giao thông trở thành những mục tiêu thường xuyên bị ném bom. Một quả bom chưa nổ nằm giữa đường hoặc dưới lòng sông có thể làm đình trệ cả một tuyến vận tải. Một quả bom từ trường nằm dưới đáy sông có thể đe dọa những chuyến phà, những đoàn thuyền và phương tiện vận tải đi qua.

Trong hoàn cảnh ấy, người chiến sĩ phá bom không chỉ làm nhiệm vụ kỹ thuật. Họ đang trực tiếp bảo vệ mạch máu giao thông của chiến trường.

Tháng 9 năm 1968, Hoàng Kim Giao được giao làm Trưởng đoàn công tác gồm sáu người vào Khu IV. Nhiệm vụ của đoàn là huấn luyện lực lượng thanh niên xung phong, dân quân, bộ đội về cách nhận biết và xử lý bom; trực tiếp phá dỡ bom mìn; đồng thời nghiên cứu, thu thập những loại vũ khí mới mà đối phương đưa vào sử dụng. Ông đã lựa chọn bước vào tuyến lửa trong lúc chiến tranh đang diễn ra hết sức ác liệt. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Đây là một quyết định thể hiện rõ phẩm chất của người cán bộ khoa học quân sự. Hoàng Kim Giao hoàn toàn có thể tiếp tục công việc nghiên cứu ở hậu phương, nhưng ông hiểu rằng những gì được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm chỉ thật sự có giá trị khi được đưa vào thực tế chiến trường. Ông muốn trực tiếp nhìn thấy những quả bom mới, trực tiếp quan sát cách chúng được sử dụng, trực tiếp hướng dẫn bộ đội và công nhân phá bom, đồng thời thu thập các mẫu ngòi nổ để phục vụ nghiên cứu.

Ngày 29 tháng 9 năm 1968, đoàn công tác bắt đầu hành trình vào Khu IV. Những cung đường mà họ đi qua đều là những tuyến đường có thể bị máy bay địch đánh phá bất cứ lúc nào. Họ phải đi giữa những hố bom, những đoạn đường bị phá hỏng và những trọng điểm giao thông thường xuyên bị uy hiếp. Trong thư gửi gia đình ngày 10 tháng 11 năm 1968, Hoàng Kim Giao kể về quãng thời gian công tác với những cung đường đất vất vả, những thiếu thốn và cả những nguy hiểm luôn thường trực. Nhưng trong những dòng thư ấy vẫn thể hiện sự bình tĩnh và tinh thần lạc quan của một người đang làm nhiệm vụ. (Truong Bon)

Ở tuyến lửa, Hoàng Kim Giao không đứng ngoài công việc của đồng đội. Ông trực tiếp xử lý bom, trực tiếp hướng dẫn cách tháo gỡ và trực tiếp nghiên cứu những thiết bị thu được. Công việc của ông có hai mặt gắn chặt với nhau: phá bom để bảo đảm giao thông và nghiên cứu bom để tìm ra cách phá những quả bom tiếp theo.

Đó là một vòng tròn của tri thức và thực tiễn. Một quả bom được tháo gỡ giúp con đường thông xe; đồng thời những bộ phận của nó lại trở thành dữ liệu giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về vũ khí đối phương. Những hiểu biết mới lại được truyền cho lực lượng công binh và các đơn vị trực tiếp rà phá. Cứ như vậy, mỗi chiến công trên tuyến đường lại góp thêm một phần kinh nghiệm cho cuộc chiến đấu sau đó.

Tại các trọng điểm giao thông, Hoàng Kim Giao và đồng đội đã nhiều lần đối mặt với những quả bom có cơ chế nổ phức tạp. Trong số đó, bom từ trường là một trong những mối đe dọa nguy hiểm. Không giống những quả bom thông thường chỉ phát nổ theo tác động trực tiếp hoặc theo bộ hẹn giờ, bom từ trường được thiết kế để phát hiện sự thay đổi của từ trường do phương tiện đi qua và có thể gây nổ. Điều đó khiến việc rà phá trở nên đặc biệt khó khăn.

Người phá bom phải hiểu được nguyên lý hoạt động của nó. Không thể tùy tiện đào bới, di chuyển hoặc tác động mạnh. Mỗi thao tác đều phải được tính toán kỹ lưỡng. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến quả bom phát nổ.

Hoàng Kim Giao đã đem kiến thức vật lý và vô tuyến điện của mình vào chính những tình huống như thế. Ông cùng đồng đội nghiên cứu các loại ngòi nổ, thu thập những mẫu bom mới và tìm cách xác định các phương pháp vô hiệu hóa phù hợp. Trong quá trình công tác, đoàn đã thu thập nhiều loại ngòi nổ bom từ trường, trong đó có những kiểu cải tiến khác nhau của bom Mỹ, giúp cơ quan nghiên cứu tiếp tục nhận diện những thay đổi về kỹ thuật của đối phương. (Báo Pháp Luật)

Những kết quả ấy có ý nghĩa không chỉ với một trọng điểm giao thông mà còn với cả hệ thống bảo đảm giao thông trên chiến trường. Khi một phương pháp phá bom được xác định, nó có thể được phổ biến cho nhiều đơn vị. Khi một loại ngòi nổ mới được phát hiện, các đơn vị công binh có thể chủ động hơn trong xử lý.

Nhưng Hoàng Kim Giao không chỉ nghiên cứu. Ông trực tiếp bước vào những nơi mà người khác chỉ có thể quan sát từ xa.

Tại bến phà Linh Cảm, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, một quả bom từ trường nằm dưới đáy sông đã gây ách tắc giao thông. Những phương tiện đang chờ đợi không thể tiếp tục hành trình. Trong điều kiện chiến tranh, mỗi giờ một tuyến giao thông bị tắc nghẽn đều có thể ảnh hưởng đến việc vận chuyển hàng hóa, vũ khí và nhân lực vào chiến trường.

Hoàng Kim Giao cùng đồng đội đã tìm cách xử lý quả bom. Với kiến thức chuyên môn và những phương tiện phù hợp với điều kiện thực tế, ông trực tiếp tham gia vô hiệu hóa quả bom nằm dưới lòng sông. Khi quả bom được xử lý, tuyến giao thông được khai thông, hơn 500 xe đang phải chờ đợi có thể tiếp tục hành trình. (Góc Nhìn)

Đằng sau con số hơn 500 chiếc xe là hàng nghìn con người, hàng nghìn tấn hàng hóa và những chuyến hàng đang hướng về phía Nam. Nếu tuyến đường tiếp tục bị phong tỏa, sự chậm trễ có thể kéo theo những hậu quả lớn hơn. Vì vậy, việc phá một quả bom không đơn thuần là xử lý một vật liệu nổ. Đó là hành động bảo vệ cả một dòng chảy hậu cần của chiến trường.

Những ngày tháng trên tuyến lửa cũng giúp Hoàng Kim Giao tích lũy được những kinh nghiệm quý giá. Ông không chỉ trực tiếp phá bom mà còn ghi chép, tổng hợp và biên soạn tài liệu hướng dẫn. Những tài liệu về cách phá bom, bom chống tăng MK20, bom vướng nổ hình cầu và các phương pháp xử lý bom từ trường đã trở thành những tài liệu phục vụ lực lượng công binh. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Trong cuộc chiến ấy, khoa học không phải là những công thức nằm trên trang giấy. Khoa học phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Một sơ đồ mạch điện có thể giúp người lính hiểu được quả bom. Một phép đo chính xác có thể giúp xác định cách vô hiệu hóa ngòi nổ. Một phương pháp kỹ thuật đúng có thể giúp hàng trăm phương tiện tiếp tục hành trình. Và một nhà khoa học dám trực tiếp thử nghiệm giữa chiến trường có thể biến tri thức thành sức mạnh bảo vệ con người.

Hoàng Kim Giao là một hình ảnh tiêu biểu cho tinh thần ấy.

Trong thời gian công tác ở Khu IV, ông đã trực tiếp phá thành công nhiều quả bom nổ chậm và bom từ trường. Những tư liệu về ông ghi nhận ông đã phá 32 quả bom nổ chậm và tháo đầu nổ 40 quả bom từ trường. Có nguồn tư liệu khác ghi số lượng bom nổ chậm cao hơn, nhưng các tài liệu giới thiệu chính thức và tư liệu của Đại học Quốc gia Hà Nội thường nhắc đến con số 32 quả bom nổ chậm và 40 quả bom từ trường. (Thư Viện Đại học Quốc gia Hà Nội)

Điều quan trọng hơn những con số là cách ông thực hiện công việc ấy. Mỗi lần tiếp cận một quả bom đều là một lần ông đứng giữa ranh giới của sự sống và cái chết. Người phá bom không thể dựa vào may mắn. Họ phải dựa vào kiến thức, kinh nghiệm, sự bình tĩnh và lòng can đảm.

Hoàng Kim Giao hiểu rất rõ điều đó.

Trong những lá thư gửi về gia đình, ông không che giấu sự nguy hiểm của công việc nhưng cũng không để nỗi sợ hãi chi phối mình. Ông từng viết về việc phải sống giữa bãi bom và ý thức rằng con người cần phải sống, nhưng không thể vì sợ hy sinh mà trốn tránh những nhiệm vụ cần thiết. Những dòng chữ ấy cho thấy một con người nhận thức rất rõ giá trị của sự sống nhưng cũng hiểu rằng có những thời điểm người ta phải đặt trách nhiệm đối với Tổ quốc lên trên sự an toàn của bản thân. (baochinhphu.vn)

Cuối tháng 12 năm 1968, sau một thời gian dài làm nhiệm vụ ở tuyến lửa, đoàn công tác chuẩn bị trở ra. Nhưng trên đường về, tại xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, Nghệ An, họ được đề nghị giúp địa phương xử lý một quả bom rất nguy hiểm.

Đó là một quả bom MK36 chứa khoảng 300kg thuốc nổ, nằm sâu trong lòng đất. Đây là loại bom có sức công phá lớn. Nếu không được xử lý, nó tiếp tục đe dọa người dân và hoạt động giao thông trong khu vực. (Công an Nghệ An)

Hoàng Kim Giao một lần nữa đứng trước lựa chọn mà ông đã nhiều lần đối mặt trong những tháng trước đó.

Có thể ông đã hoàn thành nhiệm vụ của đoàn và có thể tiếp tục hành trình trở về. Nhưng trước mắt ông là một quả bom đang nằm trong lòng đất, còn nhân dân địa phương vẫn phải sống cùng nguy hiểm. Với Hoàng Kim Giao, nhiệm vụ chưa kết thúc khi còn một quả bom có thể đe dọa con người.

Ngày 29 tháng 12 năm 1968, tại khu vực xã Nam Hưng, Nam Đàn, Nghệ An, Hoàng Kim Giao cùng đồng đội Lương Văn Tín tham gia xử lý quả bom. Quả bom nằm quá sâu khiến việc tiếp cận và phá hủy trở nên khó khăn. Hoàng Kim Giao đã nhiều lần sử dụng bộc phá để tìm cách xử lý nó nhưng chưa đạt kết quả. Khi đồng đội đưa thêm bộc phá đến, quả bom bất ngờ phát nổ. Hoàng Kim Giao và Lương Văn Tín đã anh dũng hy sinh. (Góc Nhìn)

Cái chết của họ diễn ra rất nhanh giữa một chiến trường vốn đã quá quen với tiếng bom. Nhưng sự hy sinh ấy lại chứa đựng một ý nghĩa đặc biệt: họ hy sinh khi đang làm công việc mà họ đã dành cả tuổi trẻ để thực hiện, đó là vô hiệu hóa những quả bom đang đe dọa con người và giữ cho những tuyến đường tiếp tục được thông suốt.

Hoàng Kim Giao ra đi khi mới 27 tuổi.

Ở tuổi ấy, ông đã có hai bằng đại học, có những công trình nghiên cứu, có kinh nghiệm thực tế trên chiến trường và một tương lai khoa học rộng mở. Ông từng được dự kiến đi nghiên cứu sinh ở Liên Xô, nhưng trước yêu cầu cấp bách của chiến trường và nguyện vọng được tiếp tục nghiên cứu bom từ trường, ông đã ở lại. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Nếu không có chiến tranh, có thể Hoàng Kim Giao đã trở thành một nhà khoa học với một cuộc đời nghiên cứu dài lâu. Có thể những công trình khoa học của ông còn nhiều hơn nữa. Có thể ông sẽ có thêm nhiều năm tháng bên gia đình, đồng nghiệp và những người thân yêu.

Nhưng lịch sử đã đặt ông vào một thời điểm khác.

Ông đã chọn đi vào nơi nguy hiểm nhất.

Sự lựa chọn ấy làm nên vẻ đẹp đặc biệt trong cuộc đời Hoàng Kim Giao. Ông không phải một người lính chỉ biết chiến đấu bằng súng. Ông chiến đấu bằng kiến thức. Ông không phải một nhà khoa học chỉ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Ông đưa khoa học ra chiến trường. Ông không chỉ tìm cách giải mã vũ khí của đối phương mà còn trực tiếp đứng trước chúng để bảo vệ đồng đội và nhân dân.

Bởi vậy, câu chuyện về Hoàng Kim Giao không chỉ là câu chuyện về một người phá bom. Đó còn là câu chuyện về sức mạnh của trí tuệ Việt Nam trong chiến tranh.

Những công trình nghiên cứu mà ông tham gia sau này tiếp tục được đánh giá cao. Công trình “Phá thủy lôi từ tính và bom từ trường, bảo đảm giao thông 1967–1972” được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt đầu năm 1996. Hoàng Kim Giao là một trong những người có đóng góp vào công trình ấy. (Báo Thanh Niên)

Điều đó cho thấy sự hy sinh của ông không chỉ gắn với một trận phá bom cuối cùng. Những đóng góp của ông đã trở thành một phần của thành quả khoa học quân sự giúp đối phó với bom, thủy lôi và bảo đảm giao thông trong những năm chiến tranh.

Năm 2009, Hoàng Kim Giao được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu cao quý ấy là sự ghi nhận đối với một người đã kết hợp phẩm chất của người chiến sĩ với trí tuệ của nhà khoa học, đã cống hiến tuổi trẻ cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ. (Website Haiphong)

Ngày nay, khi nhắc đến Hoàng Kim Giao, người ta không chỉ nhớ đến một kỹ sư trẻ tài năng. Người ta nhớ đến một con người đã sống giữa những năm tháng mà mỗi ngày đều có thể là ngày cuối cùng, nhưng vẫn giữ được sự bình tĩnh, tình yêu cuộc sống và niềm tin vào công việc mình đang làm.

Những lá thư ông để lại càng khiến hình ảnh ấy trở nên gần gũi. Trong thư, ông không phải một “người hùng” xa lạ. Ông là một người con nhớ gia đình, một người trẻ biết yêu thương, biết nghĩ về tương lai và biết trân trọng cuộc sống. Nhưng chính một con người rất đời thường ấy lại có thể bước vào bãi bom và bình tĩnh thực hiện những công việc mà chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể lấy đi mạng sống. (Văn Hóa Nghệ An)

Có lẽ đó chính là điều làm nên sự lớn lao của Hoàng Kim Giao.

Anh hùng không phải là người không biết sợ. Anh hùng là người hiểu rõ hiểm nguy nhưng vẫn làm điều cần phải làm.

Hoàng Kim Giao hiểu rất rõ bom đạn có thể cướp đi mạng sống. Ông biết mỗi quả bom mình tiếp cận đều có thể là quả bom cuối cùng. Nhưng ông vẫn bước tới bởi phía sau quả bom ấy là con đường, là đoàn xe, là những người dân đang sống, là những chuyến hàng đang cần được vận chuyển, là nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Tại những tuyến đường Khu IV năm ấy, có thể người dân không biết tên người vừa phá quả bom. Những đoàn xe sau khi đường được khai thông có thể chỉ biết rằng họ lại tiếp tục được hành quân. Những người lính phía trước có thể chỉ biết rằng tuyến hậu cần vẫn được giữ vững. Nhưng phía sau sự bình yên tưởng như bình thường ấy là công việc thầm lặng của những người như Hoàng Kim Giao.

Họ đứng giữa bom đạn để người khác được đi qua.

Họ đối mặt với cái chết để những đoàn xe có thể tiếp tục sống.

Họ dùng tri thức để vô hiệu hóa những vũ khí được chế tạo nhằm gieo rắc chết chóc.

Và khi một quả bom bất ngờ phát nổ, họ nằm lại giữa chính chiến trường mà mình đã dành tuổi trẻ để bảo vệ.

Hoàng Kim Giao đã sống như vậy.

Từ Vạn Sơn, Đồ Sơn, Hải Phòng, chàng trai trẻ bước vào quân đội. Từ giảng đường Đại học Tổng hợp Hà Nội và Đại học Bách khoa Hà Nội, ông bước vào lĩnh vực khoa học quân sự. Từ phòng nghiên cứu, ông đi thẳng ra tuyến lửa Khu IV. Từ những công trình khoa học, ông bước đến những quả bom thật. Và từ những ngày tháng nghiên cứu, chiến đấu, ông đã để lại một di sản đặc biệt cho đất nước: sự kết hợp giữa trí tuệ, lòng dũng cảm và tinh thần phụng sự Tổ quốc.

Hai mươi bảy năm tuổi đời không dài.

Nhưng 27 năm của Hoàng Kim Giao đã chứa đựng một hành trình đặc biệt. Đó là hành trình của một người trẻ ham học, một người lính có trách nhiệm, một kỹ sư giàu năng lực và một nhà khoa học dám đặt mình vào nơi nguy hiểm nhất để biến tri thức thành sức mạnh chiến đấu.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày ông hy sinh tại Nam Hưng. Những tuyến đường năm xưa đã đổi thay. Những đoàn xe không còn phải đi dưới tiếng bom. Những bãi đất từng rung chuyển bởi chiến tranh đã trở lại với cuộc sống bình yên. Nhưng những gì Hoàng Kim Giao và đồng đội đã làm vẫn còn giá trị trong ký ức của lịch sử.

Ở nơi ông nằm lại, người ta có thể nhớ đến một người con Hải Phòng đã đi rất xa quê hương để cống hiến. Người ta có thể nhớ đến một kỹ sư trẻ với hai bằng đại học. Người ta có thể nhớ đến người trưởng đoàn công tác đã dẫn đồng đội vào tuyến lửa. Nhưng sâu sắc hơn cả, người ta nhớ đến một con người đã không chọn đứng ngoài hiểm nguy.

Ông đã bước vào đó.

Bước vào để nghiên cứu.

Bước vào để phá bom.

Bước vào để mở đường.

Bước vào để bảo vệ đồng đội và nhân dân.

Và cuối cùng, ông đã nằm lại ở chính nơi mình thực hiện nhiệm vụ.

Câu chuyện về Hoàng Kim Giao vì thế không chỉ là câu chuyện về những chiến công của một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ trí thức trẻ Việt Nam đã biến tuổi xuân thành những năm tháng cống hiến cho đất nước. Họ cho thấy rằng trong chiến tranh, lòng yêu nước có thể được thể hiện bằng nhiều cách: bằng khẩu súng của người lính, bằng chiếc bút của người nghiên cứu, bằng những bản thiết kế của kỹ sư và bằng đôi bàn tay bình tĩnh tháo từng bộ phận của một quả bom giữa tuyến lửa.

Hoàng Kim Giao đã mang tất cả những điều đó vào cuộc chiến.

Ông để lại những công trình khoa học, những tài liệu kỹ thuật, những quả bom được tháo gỡ, những tuyến đường được khai thông và quan trọng nhất là một tấm gương về trách nhiệm của người trí thức đối với Tổ quốc.

Hai mươi bảy tuổi, ông đã đi hết con đường của một người lính – một con đường ngắn ngủi nhưng đầy ánh sáng.

Và mỗi khi nhắc đến những con người đã góp phần giữ cho những tuyến đường chi viện năm xưa không bị đứt gãy, người ta có quyền nhớ về Hoàng Kim Giao như một người đã đứng giữa lằn ranh sinh tử, dùng trí tuệ và lòng can đảm của mình để mở đường cho sự sống.

Tên tuổi ông vì thế không chỉ thuộc về một thời chiến tranh.

Nó thuộc về ký ức của những tuyến đường từng rung chuyển dưới bom đạn, thuộc về những công trình khoa học được viết nên bằng trí tuệ và cả máu của người nghiên cứu, thuộc về những người đồng đội đã chứng kiến ông bước vào nơi nguy hiểm nhất, và thuộc về những thế hệ hôm nay khi nhìn lại quá khứ để hiểu rằng nền hòa bình không tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ.

Bằng trí tuệ.

Bằng lòng dũng cảm.

Và bằng sự hy sinh của những con người như Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Hoàng Kim Giao.