HOÀNG KIM GIAO – NGƯỜI KỸ SƯ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG PHÁ BOM GIỮ MẠCH ĐƯỜNG RA TIỀN TUYẾN
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bên cạnh những người lính trực tiếp cầm súng nơi trận tuyến, còn có những con người thầm lặng làm nhiệm vụ đặc biệt: mở đường, phá bom, giữ cho mạch giao thông không bị chia cắt. Trong số đó, kỹ sư – chiến sĩ Hoàng Kim Giao là một tấm gương tiêu biểu về trí tuệ, lòng dũng cảm và sự hy sinh cao cả. Ông sinh ngày 25 tháng 12 năm 1941 tại phường Vạn Sơn, quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng, trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Ngay từ nhỏ, ông đã được học tập trong môi trường đặc biệt, từ Trường Thiếu nhi Việt Nam tại Trung Quốc rồi trở về học tại Trường Bonnal Ngô Quyền. Đây là nền tảng giúp ông sớm tiếp cận tri thức khoa học và hình thành tư duy kỹ thuật vững chắc. Năm 1960, ông nhập ngũ, sau đó được đào tạo bài bản về khoa học kỹ thuật. Ông từng theo học chuyên ngành vật lý chất rắn tại Đại học Tổng hợp Hà Nội, rồi tiếp tục học chuyên ngành vô tuyến điện tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Không chỉ giỏi chuyên môn, ông còn thông thạo nhiều ngoại ngữ như Anh, Pháp, Nga và tiếng Hoa, trở thành một cán bộ kỹ thuật trẻ giàu năng lực của quân đội. Sau khi tốt nghiệp, ông công tác tại xưởng quân giới, phụ trách kỹ thuật radar, rồi tham gia nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật phục vụ chiến đấu. Trong bối cảnh chiến tranh ngày càng ác liệt, đặc biệt tại khu vực khu IV, yêu cầu đảm bảo giao thông chiến lược trở nên cấp bách, ông được giao nhiệm vụ đặc biệt: nghiên cứu và phá bom từ trường, bom nổ chậm của Mỹ. Cuối năm 1968, Hoàng Kim Giao dẫn đầu một đoàn công tác của Viện Kỹ thuật Quân sự vào tuyến lửa miền Trung để nghiên cứu và xử lý bom địch. Tại bến phà Linh Cảm (Hà Tĩnh), ông cùng đồng đội đã trực tiếp vô hiệu hóa quả bom từ trường nằm dưới lòng sông, giúp khơi thông tuyến vận tải đang bị tắc nghẽn, tạo điều kiện cho hàng trăm chuyến xe tiếp tục hành trình chi viện vào Nam. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, đoàn công tác trở ra miền Bắc. Ngày 29 tháng 12 năm 1968, khi đi qua địa phận xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, đoàn phát hiện một quả bom từ trường nguy hiểm tại khu vực khe Diêm. Trước tình huống cấp bách, ông đã chủ động xin ở lại xử lý. Sáng ngày 30 tháng 12 năm 1968, bất chấp hiểm nguy, ông trực tiếp tiếp cận quả bom và tiến hành phá nổ. Dù đã nhiều lần triển khai bộc phá nhưng quả bom vẫn không bị vô hiệu hóa do nằm sâu dưới lòng đất. Trong quá trình xử lý, bom bất ngờ phát nổ, khiến ông cùng một đồng đội hy sinh khi mới 27 tuổi. Trong cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng ấy, Hoàng Kim Giao đã trực tiếp phá thành công hàng chục quả bom nổ chậm và bom từ trường, góp phần quan trọng bảo đảm tuyến giao thông chiến lược không bị gián đoạn. Sau khi ông hy sinh, Nhà nước và các tổ chức đã truy tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của ông cũng được ghi nhớ trong các công trình nghiên cứu về chống bom từ trường và bom thủy lôi – một lĩnh vực kỹ thuật đặc biệt quan trọng trong chiến tranh. Không chỉ được ghi nhận trong lịch sử quân sự, câu chuyện về Hoàng Kim Giao còn được nhắc lại trong nhiều tác phẩm sách và phim tài liệu, như một biểu tượng của trí tuệ và lòng quả cảm của thế hệ trí thức trẻ Việt Nam trong thời chiến. Ông đã ra đi ở tuổi 27, nhưng hình ảnh người kỹ sư trẻ bình tĩnh đối mặt với quả bom giữa chiến trường vẫn còn sống mãi như một biểu tượng của sự hy sinh thầm lặng. Cuộc đời ông là minh chứng rằng trong thời hoa lửa, không chỉ có súng đạn làm nên chiến thắng, mà còn có cả trí tuệ, khoa học và những con người dám lấy sinh mệnh mình để mở đường cho Tổ quốc tiến lên.
