HOÀNG LỘC – NGÒI BÚT GHI LẠI NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG QUÊN - PHẦN V

Những người đồng đội trong thơ Hoàng Lộc

Nếu Chặt gọng kìm Đường số 4 cho thấy khả năng ghi chép hiện thực chiến trường của Hoàng Lộc, thì bài thơ Viếng bạn lại thể hiện sâu sắc tình cảm của ông đối với những người đồng đội đã hy sinh.

Bài thơ được sáng tác năm 1948, trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là thời kỳ bộ đội phải đối mặt với nhiều trận đánh ác liệt, trong khi điều kiện cứu chữa thương binh, mai táng liệt sĩ và tổ chức đời sống vẫn hết sức thiếu thốn.

Viếng bạn bắt đầu từ một sự việc đau lòng: người đồng đội hôm trước còn cùng mình đi trên đường, hôm sau đã nằm xuống dưới nấm mộ mới đắp. Sự thay đổi đột ngột ấy tạo nên nỗi đau không cần lời giải thích dài dòng.

Hoàng Lộc viết về sự hy sinh bằng những hình ảnh giản dị. Người lính vừa còn hiện diện trong cuộc hành quân, trong công việc hằng ngày, nay đã trở thành người nằm lại giữa chiến trường. Khoảng cách giữa hôm qua và hôm nay ngắn ngủi, nhưng đủ để làm hiện lên sự khốc liệt của chiến tranh.

Bài thơ không chỉ có nỗi đau mất bạn. Trong đó còn có sự căm giận trước kẻ thù gây ra cái chết của người chiến sĩ. Nỗi đau riêng của người ở lại hòa vào ý thức về cuộc chiến đấu chung, khiến tình cảm đồng đội gắn với quyết tâm tiếp tục chiến đấu.

Điều đáng chú ý là Hoàng Lộc không tìm cách tô vẽ sự hy sinh bằng những hình ảnh xa rời thực tế. Ông đặt người đọc trước một nấm mộ đơn sơ, trước sự thiếu thốn của chiến trường và trước tình cảm chân thành của những người lính dành cho nhau.

Bài thơ ngắn nhưng có sức lay động bởi nó xuất phát từ hoàn cảnh có thật của cuộc chiến đấu, nơi cái chết có thể đến bất cứ lúc nào và người còn sống phải tiếp tục nhiệm vụ sau khi tiễn biệt đồng đội.