HOÀNG MINH THẢO VÀ ĐIỆN BIÊN PHỦ 1954 – ĐẠI ĐOÀN 304 SIẾT CHẶT PHÂN KHU HỒNG CÚM

1. Đại đoàn 304 đến Điện Biên Phủ

Đầu năm 1954, Đại đoàn 304 của Hoàng Minh Thảo bước vào chiến cuộc Đông Xuân với một tình thế đặc biệt.

Đại đoàn không được sử dụng toàn bộ cho một hướng duy nhất. Một bộ phận làm nhiệm vụ quốc tế ở Trung Lào, một bộ phận hoạt động trên chiến trường Tây Bắc, đồng thời phải bảo vệ khu căn cứ. Vì vậy, 304 là một trong những đại đoàn cơ động có nhiệm vụ rất phân tán trong thời gian chuẩn bị cho Điện Biên Phủ.

Tại Điện Biên Phủ, ban đầu chỉ có Trung đoàn 57 của 304 tham gia.

Sau đó, Trung đoàn 9 từ Tây Bắc được lệnh hành quân cấp tốc về mặt trận.

Trung đoàn 66 không tham gia trực tiếp chiến đấu tại Điện Biên Phủ trong đội hình 304.

Điều đó khiến lực lượng 304 tại mặt trận không phải một đại đoàn đầy đủ như đội hình ban đầu.

Nhưng nhiệm vụ được giao lại rất quan trọng:

khóa phân khu Hồng Cúm ở phía Nam.

2. Hồng Cúm – một phân khu phải được giữ bằng mọi giá

Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ được tổ chức thành ba phân khu: Bắc, Trung tâm Mường Thanh và Nam Hồng Cúm.

Phân khu Hồng Cúm nằm cách trung tâm Mường Thanh về phía Nam.

Quân Pháp bố trí tại đây hơn 2.000 quân, cùng pháo 105mm, cối 120mm và xe tăng. Đây là một vị trí có khả năng hỗ trợ cho khu trung tâm và cũng là hướng có thể dùng để liên lạc với bên ngoài.

Bởi vậy, nếu Hồng Cúm còn hoạt động được, Mường Thanh vẫn còn một cánh cửa.

Muốn khép tập đoàn cứ điểm, phải làm cho hai phân khu không thể chi viện cho nhau.

Đó chính là nhiệm vụ của Đại đoàn 304.

3. Những chiến hào đầu tiên

Trung đoàn 57 được tăng cường một tiểu đoàn của Trung đoàn 9.

Nhiệm vụ không phải lập tức đánh chiếm toàn bộ Hồng Cúm.

Trước hết là bao vây, chia cắt và khống chế.

Từ cuối tháng 3, các chiến sĩ Trung đoàn 57 bắt đầu xây dựng trận địa theo hình cánh cung, chạy từ Đông sang Tây, từng bước áp sát phân khu Nam.

Ban ngày quan sát.

Ban đêm đào hào.

Đất được đào lên từng mét.

Giao thông hào tiến gần dần các vị trí của quân Pháp.

Những đoạn hào mới lại nối với những đoạn hào cũ.

Khoảng cách giữa hai bên ngày càng thu hẹp.

Đó là kiểu chiến đấu mà ở Điện Biên Phủ người lính phải đo khoảng cách bằng từng mét đất.

4. Lấn dũi – cách đánh làm Hồng Cúm bị thu hẹp

Trận địa của Trung đoàn 57 không đứng yên.

Mỗi đêm, các chiến hào lại được kéo thêm về phía trước.

Khi khoảng cách đủ gần, bộ đội dùng hỏa lực bắn tỉa và tập kích.

Quân Pháp phản kích.

Có những trận phản kích diễn ra ngay trong những đoạn hào mới đào.

Nhưng sau mỗi lần như vậy, vòng vây lại được khôi phục.

Theo tài liệu của Báo Quân đội nhân dân, đến đầu tháng 4, hệ thống chiến hào của Trung đoàn 57 đã hình thành trận địa cắt phân khu Hồng Cúm khỏi khu trung tâm Mường Thanh; việc đào hào kết hợp đánh áp sát và bắn tỉa khiến phạm vi chiếm đóng của quân Pháp ngày càng thu hẹp.

Hồng Cúm chưa bị đánh chiếm.

Nhưng nó đang bị khóa lại.

5. Sân bay Hồng Cúm – mục tiêu thứ hai

Bao vây Hồng Cúm chưa đủ.

Đại đoàn 304 còn phải khống chế sân bay và trận địa pháo.

Bởi trong một tập đoàn cứ điểm bị bao vây, đường tiếp tế trên không có ý nghĩa sống còn.

Khi đường bộ bị cắt, quân Pháp chỉ còn máy bay.

Nếu dù tiếp tế rơi xuống đúng khu vực Hồng Cúm, phân khu vẫn có thể tiếp tục chiến đấu.

Vì thế, các chiến sĩ 304 tổ chức đánh vào chính hoạt động tiếp tế.

Không phải tất cả những kiện hàng được thả xuống đều đến được tay quân Pháp.

Có những ngày bộ đội thu được hàng tấn hàng tiếp tế.

Theo QĐND, có ngày Trung đoàn 57 thu được hơn 3 tấn hàng do máy bay Pháp thả xuống.

Một chiếc dù đáng lẽ phải nuôi quân Pháp.

Nó lại rơi vào trận địa Việt Minh.

6. Hồng Cúm bị tách khỏi Mường Thanh

Khi chiến hào tiến sát, một điều quan trọng xảy ra.

Quân Pháp tại Hồng Cúm không còn dễ dàng nhận được sự hỗ trợ từ khu trung tâm.

Hai phân khu vẫn nằm trong cùng một tập đoàn cứ điểm trên bản đồ.

Nhưng trên mặt đất, khoảng cách giữa chúng ngày càng trở thành một khoảng cách chiến thuật.

Đại đoàn 304 tiếp tục đánh chặn những đợt phản kích.

Trung đoàn 57 dùng lực lượng nhỏ để thọc sâu, nghi binh, ngăn chặn.

Sau đó là đánh lấn, bắn tỉa và tiếp tục đoạt dù.

Những hoạt động ấy không tạo ra một trận đánh lớn duy nhất.

Nhưng cộng lại, chúng làm Hồng Cúm suy yếu từng ngày.

Đây là một dạng chiến đấu mà người chỉ huy phải kiên nhẫn.

Không nhất thiết phải chiếm ngay cứ điểm.

Trước hết phải làm cho cứ điểm không còn khả năng giúp đỡ lẫn nhau.

7. Ngày 1/5 – pháo binh đánh vào Hồng Cúm

Ngày 1/5/1954, đợt tiến công thứ ba bắt đầu.

Pháo binh Việt Minh bắn mạnh vào nhiều khu vực còn lại của tập đoàn cứ điểm.

Tại Hồng Cúm, cụm pháo của quân Pháp bị tê liệt.

Một kho đạn với khoảng 3.000 viên bị phá hủy.

Kho lương thực, thực phẩm bốc cháy.

Hỏa lực của Hồng Cúm bị suy giảm.

Đây là một thay đổi quan trọng.

Một phân khu bị bao vây vốn đã khó tiếp tế.

Khi pháo binh tiếp tục bị đánh tê liệt, khả năng chống trả lại càng giảm.

Vòng vây của 304 lúc này không chỉ nằm trong những đường hào.

Nó còn nằm trong sức ép của pháo binh và sự thiếu hụt ngày càng lớn về đạn dược, lương thực và phương tiện.

8. Những ngày cuối cùng

Đến đầu tháng 5, tình hình ở Điện Biên Phủ thay đổi rất nhanh.

Ở khu trung tâm, quân ta lần lượt chiếm thêm các vị trí.

A1, C1, C2 và những cứ điểm phía Đông bị tiến công liên tục.

Ở phía Tây, các vị trí 311A, 311B bị tiêu diệt.

Ngày 5/5, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định chuẩn bị tổng công kích.

Đại đoàn 304 được giao một nhiệm vụ rất cụ thể:

một tiểu đoàn chốt chặn ở Nà Tu, bịt đường sang Lào; đồng thời tiếp tục siết vòng vây Hồng Cúm.

Điều đó cho thấy Bộ Chỉ huy chiến dịch đã tính tới cả hai khả năng.

Nếu quân Pháp cố thủ, Hồng Cúm sẽ bị tiêu diệt.

Nếu chúng bỏ chạy, đường sang Lào phải được khóa.

9. Ngày 7/5 – Mường Thanh sụp đổ

Chiều 7/5/1954, các mũi tiến công của quân ta nhanh chóng áp sát sở chỉ huy tập đoàn cứ điểm.

Đến 17 giờ 15 phút, Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật cùng một số chiến sĩ thuộc Đại đoàn 312 tiến vào hầm chỉ huy, bắt tướng De Castries và toàn bộ Bộ tham mưu.

Nhưng Hồng Cúm vẫn còn.

Quân Pháp tại đây hiểu rằng không thể tiếp tục giữ phân khu.

Trong đêm, lực lượng còn lại tìm cách phá vòng vây, chạy về hướng Thượng Lào.

Đây chính là thời điểm nhiệm vụ thứ hai của Đại đoàn 304 phát huy tác dụng.

Chặn đường rút.

10. Cuộc truy kích trong đêm

Ngay tối 7/5, Đại đoàn 304 nhận lệnh tiến công Hồng Cúm.

Trung đoàn 57 lập tức tổ chức truy kích.

Các tiểu đoàn được lệnh đốt đuốc truy tìm những toán quân Pháp đang rút chạy trong đêm.

Khoảng 20 giờ, Tiểu đoàn 418 và 346 của Trung đoàn 57, cùng Tiểu đoàn 400 của Trung đoàn 9 từ Mường Thanh xuống tăng cường, đã chạm địch ở phía Nam Hồng Cúm và bắt gọn một đại đội.

Ở phía Nam, Tiểu đoàn 265 của Trung đoàn 57 vượt lên trước, chặn đường đi Tây Trang tại khu vực bản Cang.

Quân Pháp bị chia cắt.

Những toán chạy trước gặp lực lượng chặn đường.

Những toán phía sau gặp bộ đội đang truy kích.

Hồng Cúm không còn là một phân khu có thể rút lui theo đội hình.

Nó đã biến thành một cuộc tháo chạy.

11. 22 giờ và những giờ cuối cùng

Theo trang thông tin đặc biệt của Báo Nhân Dân, đến khoảng 22 giờ ngày 7/5, Đại đoàn 304 đã bao vây và bắt gọn lực lượng địch rút khỏi Hồng Cúm.

Một nguồn tư liệu khác của Nhân Dân ghi nhận cuộc truy kích hoàn tất vào sáng 8/5, với toàn bộ lực lượng còn lại, trong đó có Đại tá Lalande cùng Bộ tham mưu và sĩ quan chỉ huy Hồng Cúm, bị bắt; ta thu 12 khẩu pháo 105mm, 237 khẩu súng, 3 xe tăng và nhiều đạn dược.

Điểm cần phân biệt ở đây là 22 giờ là mốc Đại đoàn 304 hoàn thành việc bao vây, bắt gọn các toán địch rút chạy, còn việc truy bắt và thu dọn toàn bộ lực lượng Hồng Cúm kéo sang rạng sáng 8/5.

Đến đó, cánh cửa cuối cùng của tập đoàn cứ điểm đã đóng lại.

12. Vai trò của Hoàng Minh Thảo

Trong câu chuyện Hồng Cúm, không nên biến Hoàng Minh Thảo thành người trực tiếp chỉ huy từng cuộc đào hào hay từng trận đánh cấp tiểu đoàn.

Vai trò của ông là Tư lệnh Đại đoàn 304.

Dưới quyền chỉ huy của đại đoàn là Trung đoàn 57 và Trung đoàn 9, cùng các lực lượng được tăng cường, phối thuộc theo từng nhiệm vụ.

Ông và Bộ chỉ huy đại đoàn phải tổ chức lực lượng theo một bài toán rộng hơn:

• Khóa Hồng Cúm.

Đó là sự thay đổi nhiệm vụ trong vài giờ cuối cùng của chiến dịch.

Một đơn vị đang bao vây cứ điểm phải lập tức trở thành lực lượng truy kích.

Một trận địa phòng ngự phải biến thành tuyến chặn đường rút.

Và người chỉ huy phải chuẩn bị cho tình huống ấy trước khi nó xảy ra.

13. Hồng Cúm trong toàn bộ chiến thắng Điện Biên Phủ

Nếu Mường Thanh là trung tâm đầu não của tập đoàn cứ điểm, thì Hồng Cúm là một trong những vị trí quan trọng bảo vệ sườn phía Nam.

Đại đoàn 304 không chiếm Hồng Cúm bằng một trận xung phong duy nhất.

Họ siết nó lại từng ngày.

Chiến hào tiến lên.

Sân bay bị khống chế.

Dù tiếp tế bị đoạt.

Pháo binh bị đánh.

Các đợt phản kích bị chặn.

Đường liên lạc với Mường Thanh bị cắt.

Và cuối cùng, khi trung tâm Điện Biên Phủ sụp đổ, Hồng Cúm không còn đường để rút.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trong đợt cuối, Trung đoàn 57 của 304 được phối thuộc một tiểu đoàn của Trung đoàn 9, vừa chốt đường Tây Trang, vừa siết vòng vây Hồng Cúm và đánh vào khu C của phân khu.

Lời kết

Điện Biên Phủ thường được nhớ bằng những cái tên như A1, Mường Thanh, Him Lam, Độc Lập, Tạ Quốc Luật và chiếc hầm De Castries.

Nhưng chiến thắng ngày 7/5/1954 không chỉ được quyết định ở trung tâm.

Ở phía Nam, Đại đoàn 304 của Hoàng Minh Thảo đã dành nhiều tuần để biến Hồng Cúm từ một phân khu có khả năng hỗ trợ cho Mường Thanh thành một vị trí bị cô lập.

Những đường hào lấn dũi đã làm khoảng cách ngày một ngắn.

Những trận đánh chặn khiến quân Pháp không thể tự do phản kích.

Những kiện hàng dù bị đoạt khiến việc tiếp tế ngày càng khó khăn.

Và khi Mường Thanh thất thủ, nhiệm vụ lập tức chuyển thành khóa đường rút sang Lào.

Đêm 7/5, Trung đoàn 57 và các đơn vị thuộc Đại đoàn 304 truy kích quân Pháp rời Hồng Cúm.

Đến sáng 8/5, những lực lượng còn lại của phân khu đã bị bắt.

Như vậy, chiến công của Hoàng Minh Thảo và Đại đoàn 304 ở Điện Biên Phủ không nằm ở một khoảnh khắc duy nhất.

Nó nằm trong nhiều tuần siết vòng vây, rồi trong một đêm truy kích quyết định.

Hồng Cúm bị khóa lại.

Đường sang Lào bị chặn.

Và cùng với sự sụp đổ của Mường Thanh, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ đi đến hồi kết.