HOÀNG MINH THẢO – VỊ TƯỚNG VĂN VÕ SONG TOÀN CỦA THỜI HOA LỬA

Trong những năm tháng chiến tranh, có những người lính trưởng thành từ chiến hào, đi qua bom đạn để trở thành những vị tướng làm nên lịch sử. Thượng tướng, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Minh Thảo là một con người như thế. Hơn 70 năm hoạt động cách mạng, cuộc đời ông gắn liền với những chiến trường khốc liệt, những quyết định mang tầm chiến lược và cả những trang sách về nghệ thuật quân sự. Ông không chỉ là một vị tướng mưu lược mà còn là một người thầy, một nhà khoa học quân sự để lại dấu ấn sâu đậm trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Hoàng Minh Thảo tên thật là Tạ Thái An, sinh ngày 25-10-1921 tại xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Ông tham gia cách mạng từ năm 1937. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông cùng nhân dân Tràng Định - Thất Khê, Lạng Sơn đứng lên giành chính quyền. Chỉ sau một thời gian ngắn trong quân ngũ, người thanh niên ấy đã thể hiện năng lực chỉ huy đặc biệt. Tháng 5-1945, ông chỉ huy đội du kích tiêu diệt đồn Pò Mã. Từ đó, con đường binh nghiệp của Hoàng Minh Thảo gắn chặt với những bước trưởng thành của quân đội cách mạng.

Tên gọi Hoàng Minh Thảo cũng là một kỷ niệm đặc biệt trong cuộc đời ông. Tên ấy do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt. “Hoàng” được lấy từ tên trường quân sự Hoàng Phố, còn “Minh Thảo” thể hiện sự nhanh nhẹn, tháo vát, thông minh, sống giản dị và đối xử nghĩa tình với đồng đội. Cái tên ấy theo ông suốt cuộc đời, như một lời nhắc nhở về phẩm chất của người cán bộ cách mạng.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Minh Thảo liên tục được giao những trọng trách lớn. Khi mới 24 tuổi, ông đã đảm nhiệm cương vị Phó tư lệnh, Tư lệnh Liên khu 3. Năm 1948, khi mới 27 tuổi, ông được phong quân hàm Đại tá và trở thành một trong những cán bộ chỉ huy trẻ tuổi nổi bật của quân đội. Sau đó, ông lần lượt giữ chức Tư lệnh Liên khu 4, Tư lệnh Đại đoàn 304. Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, ông trực tiếp chỉ huy Đại đoàn 304, góp phần vào thắng lợi quyết định của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Nhưng nếu phải nhắc đến một chiến trường làm nên dấu ấn đặc biệt trong sự nghiệp của Hoàng Minh Thảo, đó chính là Tây Nguyên. Gần mười năm, từ năm 1966 đến 1975, ông gắn bó với vùng đất cao nguyên đầy khắc nghiệt. Ông từng giữ cương vị Phó tư lệnh rồi Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên, Phó tư lệnh Quân khu 5 và cuối cùng là Tư lệnh Chiến dịch Tây Nguyên tháng 3-1975.

Ở Tây Nguyên, tài năng quân sự của Hoàng Minh Thảo được thể hiện qua nhiều chiến dịch lớn như Plei Me, Đắc Tô, Đắc Xiêng, Đắc Tô - Tân Cảnh. Ông đặc biệt chú trọng nghiên cứu cách đánh phù hợp với địa hình, tương quan lực lượng và thế bố trí của đối phương. Những phương thức tác chiến như “vận động tiến công kết hợp chốt”, “vận động bao vây, tiến công liên tục” cho thấy tư duy sáng tạo, linh hoạt của một người chỉ huy luôn tìm cách tạo thế chủ động trên chiến trường.

Đỉnh cao trong sự nghiệp chỉ huy của Hoàng Minh Thảo là Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975. Ông là người đề xuất chọn Nam Tây Nguyên làm hướng tiến công chủ yếu và Buôn Ma Thuột làm mục tiêu mở đầu. Đây là một quyết định có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Khi Buôn Ma Thuột bị đánh chiếm, thế phòng thủ của đối phương trên Tây Nguyên nhanh chóng bị phá vỡ. Những diễn biến tiếp theo tạo ra sự thay đổi lớn về cục diện chiến trường, mở ra thời cơ để Bộ Chính trị quyết định giải phóng hoàn toàn miền Nam ngay trong năm 1975.

Điều đáng quý ở Hoàng Minh Thảo không chỉ nằm ở tài thao lược mà còn ở khả năng biến những trải nghiệm chiến trường thành tri thức cho các thế hệ sau. Sau khi tiếp quản Thủ đô, ông giữ chức Hiệu trưởng Học viện Quân sự trong nhiều năm. Từ năm 1977 đến 1990, ông tiếp tục giữ cương vị người đứng đầu Học viện Quân sự Cấp cao. Trên giảng đường, người từng trải qua những trận đánh ác liệt không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn dạy học viên cách suy nghĩ, cách phân tích thực tiễn và tìm ra quy luật của chiến tranh.

Năm 1986, ông được đặc cách phong Giáo sư; cuối năm 1988 được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Năm 1990, ông trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Chiến lược Quân sự, nay là Viện Chiến lược Quốc phòng. Những công trình như “Tổ tiên ta đánh giặc”, “Thất bại của một sức mạnh phi nghĩa”, “Chiến dịch Tây Nguyên đại thắng”, “Tìm hiểu một số vấn đề về nghệ thuật chỉ huy”, “Về cách dùng binh”... trở thành những tài liệu có giá trị đối với nghiên cứu nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Hoàng Minh Thảo được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1959, Trung tướng năm 1974 và Thượng tướng năm 1984. Ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh và Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2005.

Ngày 8-9-2008, Thượng tướng, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Minh Thảo qua đời, khép lại cuộc đời của một người lính đã đi qua những năm tháng dữ dội nhất của đất nước. Từ người thanh niên cầm súng trong những ngày đầu cách mạng đến vị tướng chỉ huy trên chiến trường Tây Nguyên, rồi người thầy trên giảng đường và nhà khoa học quân sự, ông đã để lại một hành trình đặc biệt.

Có lẽ điều làm nên vẻ đẹp của Hoàng Minh Thảo chính là sự kết hợp giữa trí tuệ của một nhà quân sự, bản lĩnh của một người lính và tâm huyết của một người thầy. Ông đã đi qua thời hoa lửa không chỉ bằng những chiến công, mà còn bằng những trang sách, những bài giảng và những kinh nghiệm được trao lại cho thế hệ sau. Bởi vậy, khi nhắc đến Hoàng Minh Thảo, người ta không chỉ nhớ về một vị tướng mưu lược của chiến trường Tây Nguyên, mà còn nhớ đến một con người suốt đời học hỏi, suy nghĩ và cống hiến cho đất nước.