HOÀNG NGÂN – NGƯỜI GIEO HẠT GIỐNG PHONG TRÀO PHỤ NỮ TRONG NHỮNG NĂM LỬA ĐẠN

Tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam có lưu giữ một kỷ vật gắn với nữ chiến sĩ Hoàng Ngân: Huy hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng sau khi bà qua đời. Kỷ vật ấy nhắc nhớ về một người phụ nữ đã dành tuổi trẻ cho cách mạng và cho phong trào phụ nữ Việt Nam. vwu.vn

Bà ra đi khi mới 28 tuổi. Trong quãng đời ngắn ngủi ấy, người thiếu nữ đất Cảng từng làm liên lạc, trải qua nhà tù thực dân, tham gia lãnh đạo phong trào phụ nữ và góp phần xây dựng một tờ báo dành cho phụ nữ trong kháng chiến.

Hoàng Ngân tên thật là Phạm Thị Vân, sinh năm 1921 tại Hải Phòng. Bà là Bí thư Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ cứu quốc Việt Nam, một trong những người lãnh đạo đầu tiên của phong trào phụ nữ cách mạng Việt Nam. nhandan.vn

Cô nữ sinh bên chợ Sắt

Phạm Thị Vân lớn lên trong một gia đình làm nghề kinh doanh, buôn bán tại Hải Phòng. Gia đình bà có lòng yêu nước và sớm trở thành cơ sở bí mật, đón tiếp, giúp đỡ các cán bộ cách mạng. Những người khách thường xuyên qua lại đã đem đến cho cô nữ sinh trẻ cơ hội được tiếp xúc với phong trào đấu tranh của quê hương. vwu.vn

Từ khi còn đi học, Phạm Thị Vân đã tham gia làm liên lạc, chuyển thư từ, tài liệu giữa các cơ sở. Công việc đòi hỏi người đưa tin phải kín đáo và bình tĩnh, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả người đưa tin lẫn cơ sở cách mạng gặp nguy hiểm.

Khoảng năm 15 tuổi, bà tham gia hoạt động trong tổ chức phụ nữ; đến năm 17 tuổi, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ một nữ sinh đất Cảng, bà dần trở thành người cán bộ trẻ, tham gia vận động phụ nữ và xây dựng cơ sở cách mạng ở nhiều địa phương. vwu.vn

Những năm tháng trong nhà tù

Tháng 1-1941, Phạm Thị Vân bị thực dân Pháp bắt trong một cuộc họp ở Vạn Phúc, Hà Đông. Bà bị giam tại nhà tù Hỏa Lò cùng nhiều nữ chiến sĩ cách mạng. hoilhpn.org.vn

Trong hoàn cảnh bị giam cầm, bà cùng các bạn tù tham gia đấu tranh đòi cải thiện điều kiện sinh hoạt, tìm cách liên lạc và giúp đỡ nhau giữ vững tinh thần. Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, bà được bầu tham gia công tác tư tưởng, bồi dưỡng chính trị trong nhà tù cùng một số nữ chiến sĩ đi trước. 1949)

Tháng 3-1945, Phạm Thị Vân cùng một số đồng chí vượt ngục Hỏa Lò thành công. Sau thời gian chữa bệnh, bà tiếp tục hoạt động cách mạng. Những năm tháng tù đày để lại tổn hại cho sức khỏe, nhưng không làm bà từ bỏ công việc đang theo đuổi. hoilhpn.org.vn

Trong cuộc đời hoạt động của bà còn có sự gắn bó với nhà cách mạng Hoàng Văn Thụ. Hai người cùng chia sẻ lý tưởng, động viên nhau trong những năm tháng đấu tranh đầy thử thách. Đồng chí Hoàng Văn Thụ bị thực dân Pháp xử bắn năm 1944, để lại trong lòng người nữ chiến sĩ trẻ một mất mát lớn. hoilhpn.org.vn

Đánh thức sức mạnh của phụ nữ

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, với bí danh Hoàng Ngân, bà được giao nhiều nhiệm vụ trong phong trào phụ nữ. Bà từng là Bí thư Đoàn Phụ nữ cứu quốc Hà Nội, sau đó hoạt động tại Hải Dương và Liên khu III. hoilhpn.org.vn

Đất nước vừa giành độc lập đã phải đối diện với muôn vàn khó khăn. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tiếp tục lan rộng, việc tập hợp phụ nữ tham gia công việc chung trở nên hết sức cần thiết.

Hoàng Ngân quan tâm xây dựng các đội tuyên truyền, vận động chị em tham gia sản xuất, giúp đỡ bộ đội, hỗ trợ đồng bào tản cư và đóng góp cho kháng chiến. Những người mẹ, người chị ở làng quê, khu phố từ công việc thường ngày đã cùng nhau tham gia những nhiệm vụ của đất nước. hoilhpn.org.vn

Trong các năm 1946–1947, bà được giao làm Bí thư Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ cứu quốc Việt Nam. Công việc ấy đòi hỏi sự bền bỉ: đi đến các địa phương, giữ liên lạc với cơ sở, lắng nghe hoàn cảnh của chị em và tìm cách để phong trào tiếp tục hoạt động trong điều kiện chiến tranh. hoilhpn.org.vn

Gửi tiếng nói của phụ nữ qua những trang báo

Trong kháng chiến, để vận động và kết nối phụ nữ ở nhiều nơi, chỉ gặp gỡ trực tiếp là chưa đủ. Cần có một phương tiện đưa tin tức, chia sẻ kinh nghiệm và khích lệ tinh thần chị em.

Hoàng Ngân tham gia sáng lập tờ báo dành cho phụ nữ và là người phụ trách đầu tiên của tờ Phụ nữ Việt Nam. Các nguồn của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng nhắc đến tên Tiếng gọi phụ nữ trong quá trình hình thành tờ báo. Dù điều kiện in ấn và phát hành thời chiến còn nhiều khó khăn, những trang báo đã góp phần đưa tiếng nói của phong trào phụ nữ đến với bạn đọc. nhandan.vn

Qua công việc ấy, Hoàng Ngân không chỉ vận động phụ nữ tham gia kháng chiến mà còn quan tâm tạo ra một diễn đàn để phụ nữ được học hỏi, chia sẻ và nhìn thấy vai trò của mình trong đời sống đất nước.

Cuộc đời ngắn ngủi, dấu ấn bền lâu

Những năm hoạt động trong nhà tù và tại chiến khu khiến sức khỏe Hoàng Ngân ngày càng suy giảm. Ngày 17-7-1949, bà qua đời tại chiến khu Việt Bắc, khi mới 28 tuổi. vwu.vn

Ngày 5-12-2007, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng liệt sĩ Phạm Thị Vân – Hoàng Ngân danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà cũng được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh để ghi nhận những đóng góp đối với cách mạng và phong trào phụ nữ. vwu.vn

Ngày nay, tên Hoàng Ngân được đặt cho những con đường, trường học và nhiều công trình. Nhưng điều đáng nhớ hơn cả là hình ảnh một người phụ nữ trẻ luôn tìm cách kết nối mọi người, khơi dậy sự tự tin và tinh thần trách nhiệm của chị em trong những năm tháng khó khăn.

Câu chuyện của bà giúp đội viên hôm nay hiểu thêm rằng đóng góp cho đất nước có thể bắt đầu từ nhiều công việc: chuyển một bức thư, dạy một người biết chữ, viết một bài báo hay vận động mọi người cùng làm việc tốt. Khi được thực hiện bằng lòng kiên trì và tình yêu thương, những việc ấy có thể tạo nên sức mạnh cho cả một phong trào.

Nguồn tham khảo:

• Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam – Huy hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang của liệt sĩ Hoàng Ngân