HOÀNG NGÂN – NGƯỜI PHỤ NỮ DÀNH TRỌN TUỔI XUÂN CHO CÁCH MẠNG

Có những người bước vào lịch sử khi tuổi đời đã trưởng thành. Nhưng cũng có những người gần như lớn lên cùng với cuộc đấu tranh của dân tộc.

Hoàng Ngân là một người như thế.

Tên thật của bà là Phạm Thị Vân, sinh năm 1921. Quê gốc của bà ở xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, nhưng gia đình sinh sống tại Hải Phòng. Trong những năm 1930, gia đình bà trở thành một cơ sở bí mật của Thành ủy và Xứ ủy Bắc Kỳ. Nhiều cán bộ cách mạng thời đó thường xuyên lui tới đây.

Và cô bé Phạm Thị Vân khi ấy mới chỉ là một nữ sinh.

Nhưng tuổi nhỏ không ngăn được cô bé ấy tham gia công việc của cách mạng.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, từ khoảng năm 1935, khi mới 14 tuổi, Phạm Thị Vân đã làm nhiệm vụ đưa thư từ, công văn cho các cán bộ cách mạng qua nhiều địa điểm ở Hải Phòng và vùng lân cận. Công việc tưởng như chỉ là những chuyến đi bình thường của một cô gái trẻ, nhưng trong hoàn cảnh mật thám và chính quyền thực dân luôn theo dõi, mỗi lần chuyển một tài liệu đều có thể đối mặt với nguy hiểm.

Sự nhanh nhẹn, thông minh của cô gái trẻ giúp bà nhiều lần hoàn thành nhiệm vụ.

Đó cũng là những bước đầu tiên đưa Phạm Thị Vân đến với con đường cách mạng.

Từ cô gái Hải Phòng đến người cán bộ cách mạng

Trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ 1936–1939, Phạm Thị Vân tích cực tham gia các phong trào cách mạng, tham gia tổ chức Thanh niên Dân chủ.

Năm 1938, khi mới 17 tuổi, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Từ đây, cuộc đời của người thiếu nữ ấy hoàn toàn gắn với hoạt động cách mạng.

Bà tham gia xây dựng cơ sở quần chúng, vận động công nhân và nhân dân lao động ở Hải Phòng. Những địa điểm như Nhà máy Tơ, Nhà máy Chai, Chợ Sắt… trở thành những nơi gắn với hoạt động của bà trong thời kỳ này.

Không chỉ làm công tác tuyên truyền, vận động quần chúng, Hoàng Ngân còn được giao nhiệm vụ liên lạc giữa Xứ ủy Bắc Kỳ với Trung ương Đảng. Sau đó, bà được giao phụ trách công tác phụ vận, binh vận và xây dựng cơ sở ở một số địa bàn như Hà Nội, Hà Đông, Hưng Yên.

Một điều đáng chú ý là trong những năm tháng ấy, bà không phải một cán bộ hoạt động trong điều kiện thuận lợi.

Mỗi chuyến đi, mỗi lần liên lạc đều tiềm ẩn nguy cơ bị bắt.

Và điều đó cuối cùng đã xảy ra.

Khi người cán bộ trẻ chọn ở lại

Tháng 1/1941, trong một cuộc họp cán bộ ở Hà Đông, địch bất ngờ bao vây.

Hoàng Ngân khi đó đang làm nhiệm vụ liên lạc.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, bà đã giúp các đồng chí của mình, trong đó có Hoàng Văn Thụ, tìm cách thoát khỏi vòng vây. Còn bản thân bà bị bắt và bị kết án 12 năm tù, giam tại Hỏa Lò.

Một cô gái mới khoảng 20 tuổi bước vào nhà tù thực dân với bản án dài 12 năm.

Nhưng nhà tù không làm chấm dứt hoạt động của người nữ cán bộ ấy.

Trong thời gian bị giam, Hoàng Ngân tiếp tục vận động những người cùng cảnh ngộ đấu tranh. Đến tháng 3/1945, khi Nhật đảo chính Pháp, bà vượt ngục và trở lại với hoạt động cách mạng.

Sau khi ra khỏi nhà tù, bà tiếp tục nhận nhiệm vụ.

Không nghỉ ngơi.

Không chọn một cuộc sống bình yên.

Con đường mà bà đã chọn vẫn còn ở phía trước.

Một người phụ nữ và một phong trào lớn

Sau Cách mạng Tháng Tám, Hoàng Ngân được giao phụ trách công tác phụ nữ tại Hà Nội, tham gia Thành ủy và hoạt động tích cực trong phong trào phụ nữ.

Trong những ngày chuẩn bị Tổng khởi nghĩa, bà còn tổ chức đội nữ du kích Minh Khai.

Nhưng đóng góp của Hoàng Ngân không chỉ nằm ở việc trực tiếp tổ chức lực lượng.

Điều bà đặc biệt quan tâm là làm thế nào để tập hợp, tổ chức và phát huy sức mạnh của phụ nữ trong sự nghiệp cách mạng.

Năm 1946–1947, bà tiếp tục hoạt động trong phong trào phụ nữ. Cuối năm 1947, bà được giao giữ cương vị Bí thư Trung ương lâm thời Đoàn Phụ nữ Cứu quốc Việt Nam, sau đó là Bí thư Ban Phụ nữ Cứu quốc Bắc Bộ. Tài liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam xác nhận bà giữ cương vị Bí thư Đoàn Phụ nữ Cứu quốc từ tháng 10/1947 đến tháng 7/1949.

Đây là giai đoạn cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ngày càng khốc liệt.

Cơ quan Hội phải liên tục di chuyển qua nhiều địa bàn của Việt Bắc và các tỉnh phía Bắc. Điều kiện làm việc thiếu thốn, chiến tranh khiến việc liên lạc, tổ chức phong trào vô cùng khó khăn.

Nhưng Hoàng Ngân vẫn cùng các đồng chí của mình duy trì hoạt động, xây dựng lực lượng và phát triển phong trào phụ nữ.

Bà hiểu rằng trong một cuộc kháng chiến toàn dân, phụ nữ không chỉ là người đứng phía sau.

Họ có thể là người tổ chức.

Là người vận động.

Là người nuôi dưỡng lực lượng.

Là người trực tiếp tham gia kháng chiến.

Và cũng là một lực lượng quan trọng của cách mạng.

Những trang báo giữa núi rừng Việt Bắc

Một trong những dấu ấn đặc biệt của Hoàng Ngân là hoạt động báo chí.

Trong những năm đầu kháng chiến, bà tham gia sáng lập và tổ chức tờ Phụ nữ Việt Nam, tiền thân từ những hoạt động báo chí phụ nữ cách mạng trước đó. Những số báo đầu tiên được xuất bản trong điều kiện vô cùng khó khăn.

Theo tư liệu của Thư viện Hải Phòng, hai số đầu của tờ Phụ nữ được phát hành vào đầu năm 1948, trong đó Hoàng Ngân có đóng góp quan trọng; bài xã luận đầu tiên do bà viết được đăng trên số báo đầu tiên.

Hãy thử hình dung hoàn cảnh ấy.

Không có những tòa soạn hiện đại.

Không có máy tính.

Không có internet.

Không có những điều kiện thuận lợi để một bài viết có thể nhanh chóng đến với hàng vạn độc giả.

Chỉ có những cán bộ làm báo giữa chiến khu, những trang giấy, phương tiện in ấn hạn chế và một mong muốn rất rõ ràng: đưa tiếng nói của phong trào phụ nữ đến với đông đảo phụ nữ Việt Nam.

Hoàng Ngân vừa làm công tác tổ chức, vừa chỉ đạo phong trào, vừa tham gia viết báo.

Đó là một công việc đòi hỏi sức lực, trí tuệ và khả năng tổ chức rất lớn.

Nhưng thời gian của bà không còn nhiều.

Tuổi 28 và một cuộc đời đã dành trọn

Những năm 1948–1949, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt.

Hoàng Ngân phải di chuyển và làm việc trong điều kiện chiến tranh, thiếu thốn. Sức khỏe của bà ngày càng suy giảm sau những năm tháng tù đày và hoạt động gian khổ.

Ngày 17/7/1949, Hoàng Ngân qua đời tại Việt Bắc sau một cơn sốt rét ác tính.

Bà mới 28 tuổi.

Một cuộc đời ngắn ngủi.

Nhưng trong 28 năm ấy, có hơn một thập kỷ gắn với hoạt động cách mạng.

Từ cô nữ sinh 14 tuổi làm nhiệm vụ liên lạc đến người cán bộ lãnh đạo phong trào phụ nữ ở Trung ương, con đường ấy được tạo nên bằng tuổi trẻ, lòng tin và sự dấn thân.

Sau khi bà qua đời, nhiều đơn vị, địa phương đã lấy tên Hoàng Ngân để đặt cho các đội du kích, trường đào tạo cán bộ phụ nữ và đường phố. Tên tuổi bà tiếp tục được nhắc đến như một trong những cán bộ nữ tiêu biểu của phong trào cách mạng và phụ nữ Việt Nam thời kỳ đầu.

Tuổi trẻ hôm nay và câu chuyện của Hoàng Ngân

Điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện về Hoàng Ngân không chỉ là những năm tháng tù đày hay sự hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Đó còn là năng lực của một người trẻ khi được tin tưởng và giao nhiệm vụ.

14 tuổi, bà đã làm công tác liên lạc.

17 tuổi, bà đứng vào hàng ngũ của Đảng.

Khoảng 20 tuổi, bà đối mặt với nhà tù.

Sau Cách mạng Tháng Tám, bà đảm nhận những công việc tổ chức, vận động quần chúng và lãnh đạo phong trào phụ nữ.

Câu chuyện ấy đặt ra một điều rất gần với tuổi trẻ hôm nay:

Tuổi trẻ không chỉ được đo bằng số năm đã sống, mà còn bằng những việc mình đã làm cho cộng đồng.

Một người trẻ có thể bắt đầu từ một nhiệm vụ rất nhỏ: tham gia một hoạt động tình nguyện, hỗ trợ một em thiếu nhi, tuyên truyền một chủ trương đúng đắn, giúp đỡ một gia đình khó khăn, xây dựng một công trình thanh niên, hay đơn giản là hoàn thành tốt công việc được giao.

Những việc nhỏ, nếu được làm bằng trách nhiệm và bền bỉ, có thể tạo nên những giá trị lớn.

Hoàng Ngân đã sống một cuộc đời rất ngắn.

Nhưng điều bà để lại thì không ngắn.

Đó là hình ảnh một người phụ nữ trẻ biết biến tuổi xuân của mình thành trách nhiệm với đất nước, với nhân dân và với thế hệ mai sau.

Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của hai chữ “tuổi trẻ”.