Hoàng Sâm

Đồng chí Hoàng Sâm, tên thật là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915, quê ở xã Lệ Sơn (nay là xã Văn Hóa), huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình.

Năm 1927, đồng chí Hoàng Sâm theo bố mẹ sang Xiêm (Thái Lan ngày nay) sinh sống và sớm giác ngộ, tham gia cách mạng. Từ tháng 7/1928 đến cuối năm 1929, Trần Văn Kỳ được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chọn làm liên lạc khi Người đang hoạt động cách mạng ở đây. Năm 1933, người thanh niên Trần Văn Kỳ được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Cộng sản, sau đó được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam).

Năm 1934, Trần Văn Kỳ bị mật thám bắt giam, rồi trục xuất khỏi Thái Lan, Trần Văn Kỳ sang Nam Ninh, Quảng Tây (Trung Quốc) bắt liên lạc với cơ sở cách mạng. Đầu năm 1937, Trần Văn Kỳ trở về hoạt động ở Cao Bằng, phụ trách cơ quan in ấn của Tỉnh ủy. Sau khi bị thực dân Pháp bắt giam 6 tháng, năm 1938, đồng chí được trả tự do và cùng với một số chiến sĩ cách mạng ở Cao Bằng sang Trung Quốc tham gia đội du kích kháng Nhật của Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Biên khu Điền Kiềm Quế, dọc biên giới Việt - Trung.

Mùa thu năm 1940, Trần Văn Kỳ sang Tĩnh Tây (Trung Quốc) bắt liên lạc với cấp trên. Tại đây, Trần Văn Kỳ gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và được Người đặt cho bí danh là Hoàng Sâm. Vào cuối năm 1941, đội du kích đầu tiên của Cao Bằng được thành lập ở Pác Bó, Hoàng Sâm được cử làm Đội phó, đến giữa năm 1942, được cử làm Đội trưởng. Từ giữa năm 1943, các tổ xung phong Nam tiến được thành lập, đồng chí Hoàng Sâm được giao nhiệm vụ tổ chức Đội bảo vệ xung phong Nam tiến.

Ngày 22/12/1944, Đội trưởng Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân thành lập, Hoàng Sâm được lãnh tụ Hồ Chí Minh tin tưởng cử làm Đội trưởng. Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Võ Nguyên Giáp, Đội trưởng Hoàng Sâm đã chỉ huy Đội đánh thắng hai trận Phai Khắt và Nà Ngần, mở đầu truyền thống đã ra quân là đánh thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Hoàng Sâm đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như: Khu trưởng Chiến khu 2, Chỉ huy trưởng Mặt trận Tây Tiến, Tư lệnh Liên khu 3. Trong đợt phong quân hàm cấp tướng đợt đầu tiên (năm 1948), đồng chí vinh dự được phong Thiếu tướng. Năm 1951, đồng chí Hoàng Sâm làm phái viên Bộ Tổng Tư lệnh, tham gia chiến dịch với các Đại đoàn 312 và 304, khi Liên khu 3 tách thành Liên khu 3 và Khu Tả Ngạn (tháng 5/1952), đồng chí Hoàng Sâm được cử làm Tư lệnh Liên khu 3. Từ năm 1953 đến năm 1954, đồng chí Hoàng Sâm giữ chức Đại đoàn trưởng Đại đoàn 304, Chỉ huy trưởng Mặt trận Trung Lào, Tư lệnh Chiến dịch Trung - Hạ Lào. Sau khi Hiệp định Giơnevơ 1954 được ký kết, đồng chí Hoàng Sâm chỉ huy tiếp quản Sơn Tây, Hà Đông, làm Đại đoàn trưởng Đại đoàn 320, chỉ huy tiếp quản Hải Phòng.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí Hoàng Sâm tiếp tục đảm nhiệm các cương vị như: Tư lệnh Quân khu Tả Ngạn, Quân khu 3, Quân khu Hữu Ngạn, Quân khu Trị - Thiên. Những năm 1961-1962, đồng chí được cử làm Phó Đoàn trưởng Đoàn Chuyên gia quân sự 959 tại Lào và thực hiện hiệu quả tư tưởng “Giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình”. Tháng 5 năm 1968 là Tư lệnh Mặt trận Trị - Thiên. Khi tài năng quân sự đang ở độ chín, hứa hẹn nhiều chiến tích, đầu năm 1969, đồng chí Hoàng Sâm đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Trị - Thiên

Đồng chí Hoàng Sâm là Đại biểu Quốc hội khóa II, III

Với những công lao đóng góp cho sự nghiệp cách mạng và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thiếu tướng Hoàng Sâm được tặng thưởng: Huân chương Hồ Chí Minh (truy tặng 1999), Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Chiến thắng hạng Nhất, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhì, hạng Ba và nhiều phần thưởng cao quý khác.