Hoàng Sâm - Đội trưởng Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân đầu tiên
Ngày 20-1-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 111/SL phong quân hàm Thiếu tướng cho đồng chí Hoàng Sâm lúc ấy là Khu trưởng Chiến khu 2. Trong lễ phong quân hàm cấp tướng đầu tiên cho một số cán bộ quân đội, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn “Phải cố gắng, phải quyết giành cho được độc lập, tự do cho thỏa lòng những người đã mất”. Ghi lòng tạc dạ lời nhắc nhở của Bác Hồ, đồng chí Hoàng Sâm dành trọn đời cho sự nghiệp giải phóng đất nước. Đồng chí hy sinh ngày 15-12-1968 tại chiến trường Trị - Thiên ở tuổi 53, sau 41 năm liên tục công tác và chiến đấu trong quân đội.
Đồng chí Hoàng Sâm, tên thật là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915 ở làng Lệ Sơn, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Sớm giác ngộ cách mạng, năm 12 tuổi, đồng chí được chọn sang Thái Lan học tập, được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tiền phong. Với tư chất thông minh, nhanh nhẹn và hoạt bát, đồng chí được khen ngợi là tuổi nhỏ mà chí lớn. Thời kỳ Bác Hồ hoạt động ở Thái Lan với bí danh Thầu Chín, Hoàng Sâm được Bác chọn làm liên lạc. Năm 1933, Hoàng Sâm gia nhập Đoàn Thanh niên Cộng sản và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau đó, đồng chí sang Trung Quốc, hoạt động dọc biên giới Việt - Trung. Cuối năm 1940, Hoàng Sâm được cử đi học lớp huấn luyện cán bộ do Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh mở ở Tĩnh Tây (Trung Quốc). Lúc này đồng chí là Ủy viên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng.
Cuối năm 1941, Đội vũ trang Cao Bằng được thành lập, đồng chí được cử làm Đội phó. Ngày 22-12-1944, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân được thành lập, Hoàng Sâm được chọn làm đội trưởng cùng với đồng chí Xích Thắng tức Dương Mạc Thạch làm chính trị viên. Sau những chiến thắng Phai Khắt, Nà Ngần, Đồng Mu…, Đội phát triển thành một đại đội gồm ba trung đội, Hoàng Sâm được cử làm đại đội trưởng. Thời gian sau đội phát triển thành chi đội (tiểu đoàn), Hoàng Sâm trở thành chi đội trưởng Giải phóng quân. Trong kháng chiến chống Pháp, ông được cử làm Khu trưởng Liên khu 2 (kế nhiệm ông Văn Tiến Dũng), Khu trưởng khu 3 (1946-1950).
