Hoàng Sâm - Đội trưởng Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân đầu tiên
Đồng chí Hoàng Sâm, tên thật là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915 ở làng Lệ Sơn, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Sớm giác ngộ cách mạng, năm 12 tuổi, đồng chí được chọn sang Thái Lan học tập, được kết nạp vào Đội Thiếu niên Tiền phong. Với tư chất thông minh, nhanh nhẹn và hoạt bát, đồng chí được khen ngợi là tuổi nhỏ mà chí lớn. Thời kỳ Bác Hồ hoạt động ở Thái Lan với bí danh Thầu Chín, Hoàng Sâm được Bác chọn làm liên lạc. Năm 1933, Hoàng Sâm gia nhập Đoàn Thanh niên Cộng sản và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau đó, đồng chí sang Trung Quốc, hoạt động dọc biên giới Việt - Trung. Cuối năm 1940, Hoàng Sâm được cử đi học lớp huấn luyện cán bộ do Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Anh mở ở Tĩnh Tây (Trung Quốc). Lúc này đồng chí là Ủy viên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng.
Cuối năm 1941, Đội vũ trang Cao Bằng được thành lập, đồng chí được cử làm Đội phó. Ngày 22-12-1944, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân được thành lập, Hoàng Sâm được chọn làm đội trưởng cùng với đồng chí Xích Thắng tức Dương Mạc Thạch làm chính trị viên. Sau những chiến thắng Phai Khắt, Nà Ngần, Đồng Mu…, Đội phát triển thành một đại đội gồm ba trung đội, Hoàng Sâm được cử làm đại đội trưởng. Thời gian sau đội phát triển thành chi đội (tiểu đoàn), Hoàng Sâm trở thành chi đội trưởng Giải phóng quân. Trong kháng chiến chống Pháp, ông được cử làm Khu trưởng Liên khu 2 (kế nhiệm ông Văn Tiến Dũng), Khu trưởng khu 3 (1946-1950).
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn làm tướng là phải “Trí, Dũng, Nhân, Tín, Liêm, Trung”, sau khi được phong hàm Thiếu tướng, Hoàng Sâm đã ghi sâu lời dạy của Bác, từ hành động, việc làm đến tấm lòng với Đảng, với Bác kính yêu. Năm 1953, ông làm Đại đoàn trưởng Đại đoàn 304, chỉ huy Mặt trận Trung Lào, tham gia giải phóng thị xã Thà Khẹt. Sau đó ông tiếp tục được cử làm Đại đoàn trưởng Đại đoàn 320. Năm 1955, ông tham gia tiếp quản Hải Phòng, được cử làm Phó Chủ tịch Ủy ban Quân chính. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông làm Tư lệnh Quân khu 3, Tư lệnh Quân khu Hữu ngạn, Tư lệnh Quân khu Trị- Thiên…
Trong 41 năm liên tục công tác và chiến đấu trong Quân đội Nhân dân Việt Nam, dù ở cương vị công tác nào, người đội trưởng đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng Quân đều được các đồng chí, đồng đội, nhân dân và cấp trên tin yêu, quý mến. Năm 1999, ông được Nhà nước truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Tên của ông được Uỷ ban Nhân dân Thành phố Hà Nội đặt cho một con đường ở quận Cầu Giấy, Thủ đô Hà Nội.
