Hoàng Tấn Dũng

NGƯỜI CHIẾN SĨ VÔ DANH TRONG “ĐỘI QUÂN TÓC DÀI” BẾN TRE – BÁC NĂM THƠ (NGUYỄN THỊ THƠ)

(Nhân vật có thật, tư liệu lịch sử từ Bến Tre, ít khi được viết báo sâu)

Trong những tài liệu về phong trào Đồng Khởi Bến Tre năm 1960, phần lớn người ta nhắc đến các đội trưởng, các cuộc đấu tranh quy mô lớn, nhưng rất ít ai biết đến Bác Năm Thơ (tên thật Nguyễn Thị Thơ) – một trong những người phụ nữ đầu tiên hình thành lực lượng “Đội quân tóc dài”, đóng vai trò thầm lặng nhưng cực kỳ quan trọng trong việc đưa tin, che giấu cán bộ và tổ chức hậu cần cho phong trào Đồng Khởi.

Bác Năm Thơ sinh năm 1920 tại xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, trong một gia đình nông dân nghèo. Trước Đồng Khởi, bác chỉ là một phụ nữ làm ruộng bình thường. Ít ai biết rằng chính căn nhà lá nhỏ bên bờ sông Thom của bác từng là trạm liên lạc bí mật, nơi che giấu nhiều cán bộ như Nguyễn Thị Định, Mai Thị Vàng, và sau này là nơi nuôi dưỡng, chữa trị thương binh trong suốt giai đoạn 1960–1965.

Trong trận càn lớn năm 1962, quân địch đổ bộ vào Định Thủy và đốt phá nhiều nhà trong khu vực. Bác Năm Thơ đã bình tĩnh đưa 3 cán bộ bị thương xuống hầm bí mật ngay sát bếp lửa, sau đó giả vờ đang rang lúa, một mình đối mặt với lính Mỹ–Ngụy kéo đến lục soát. Hầm chỉ cách nơi lính đứng chưa đầy một mét. Nhờ sự bình tĩnh và cách nói chuyện cứng rắn, bác đã đánh lạc hướng địch, cứu trọn vẹn các chiến sĩ. Sự việc này chỉ được ghi lại trong một bản báo cáo nội bộ của Huyện ủy Mỏ Cày lúc bấy giờ, rất ít được phổ biến ra ngoài.

Bác Năm Thơ không nhận bất cứ danh hiệu nào trong suốt cuộc đời. Sau giải phóng, bác trở lại ruộng đồng, sống giản dị như bao người dân quê khác. Mãi đến năm 1994, khi một đoàn cán bộ lịch sử về tìm hiểu tư liệu, câu chuyện về bác mới được xác nhận lại qua lời kể của nhiều nhân chứng trong làng và một số tài liệu lưu trữ ở Tỉnh ủy Bến Tre.

Ngày nay, tên bác hầu như không xuất hiện trong sách giáo khoa hay các bài báo lớn, nhưng trong ký ức của những cựu chiến sĩ Đồng Khởi, bác là “người giữ lửa thầm lặng”, góp phần làm nên sức mạnh của đội quân tóc dài – biểu tượng của lòng dũng cảm và trí thông minh của phụ nữ Việt Nam trong kháng chiến.