Hoàng Thị Loan
Từng làm công nhân cao su, sau khi chồng qua đời, bà lần lượt tiễn hai người con trai lên đường tham gia kháng chiến. Cả hai người con đều hy sinh trong chiến tranh. Bà được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng
Hoàng Thị Loan sinh năm 1915 tại Nội Duệ, Tiên Du, Bắc Ninh. Năm 18 tuổi, bà rời quê hương vào làm công nhân cạo mủ cao su tại đồn điền Chúp ở Campuchia. Những năm tháng làm công nhân nơi đồn điền đầy vất vả đã tôi luyện bà thành một người phụ nữ chịu thương chịu khó.
Sau năm 1954, bà cùng gia đình chuyển về sinh sống tại vùng Cẩm Mỹ, Đồng Nai. Cuộc sống chưa kịp ổn định thì năm 1959, chồng bà qua đời trong một tai nạn. Từ đó, bà một mình chăm lo cho các con và cháu, nương tựa vào nhau giữa những năm tháng chiến tranh ngày càng khốc liệt.
Năm 1964, người con trai lớn của bà là Đỗ Văn Huấn, khi ấy mới 18 tuổi, rời gia đình tham gia cách mạng. Một năm sau, người con trai thứ hai là Đỗ Văn Bé cũng lên đường khi mới 16 tuổi. Căn nhà nhỏ vốn đã vắng bóng người đàn ông trụ cột, nay lại càng hiu quạnh. Nhưng người mẹ ấy hiểu rằng các con đang đi trên con đường mà họ đã lựa chọn.
Những năm 1965–1966, chiến tranh lan rộng đến các vùng đồn điền cao su. Những gia đình có người tham gia kháng chiến thường xuyên bị theo dõi, bắt bớ và đe dọa. Hoàng Thị Loan vẫn bám trụ quê hương, âm thầm chịu đựng những ngày tháng bất an và chờ tin các con.
Rồi điều mà một người mẹ luôn sợ hãi cuối cùng cũng đến. Năm 1969, bà nhận tin người con trai Đỗ Văn Bé hy sinh trong một trận chiến ở Bà Rịa – Xuyên Mộc. Chưa nguôi nỗi đau, đến tháng 3 năm 1970, người con trai cả Đỗ Văn Huấn cũng hy sinh trong một trận chiến đấu ở Châu Đức. Hai người con lần lượt ra đi, để lại người mẹ với nỗi mất mát không gì bù đắp được.
Sau ngày đất nước thống nhất, bà Hoàng Thị Loan trở về cuộc sống đời thường bên người cháu nội. Những năm tháng về sau, bà được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng Ba và danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Bà qua đời ngày 8 tháng 9 năm 1999.
Câu chuyện của Hoàng Thị Loan không gắn với một trận đánh hay một chiến công trên chiến trường. Đó là câu chuyện về một người mẹ đã lặng lẽ chịu đựng mất mát, tiễn các con ra đi rồi nhận về tin dữ. Trong “thời hoa lửa”, phía sau những người lính luôn có những người mẹ như thế – âm thầm chờ đợi, hy sinh và mang theo nỗi nhớ suốt cả cuộc đời.
