Hoàng Thị Loan – người mẹ của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, có những con người được nhớ đến bởi những chiến công lớn lao, những quyết định làm thay đổi vận mệnh đất nước; nhưng cũng có những người được nhắc đến từ những điều rất đỗi bình dị của cuộc sống gia đình. Họ không đứng giữa những sự kiện lịch sử lớn, không trực tiếp tạo nên những chiến công vang dội, nhưng lại góp phần hình thành nên những con người làm nên lịch sử. Hoàng Thị Loan là một người phụ nữ như thế. Bà là người mẹ đã dành phần lớn cuộc đời ngắn ngủi của mình để chăm lo cho gia đình, nuôi dưỡng các con trong hoàn cảnh còn nhiều khó khăn, đồng thời truyền cho con những bài học đầu tiên về tình yêu thương, lòng nhân ái và cách sống. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học, bà được giáo dục về đạo lý, lễ nghĩa và những giá trị tốt đẹp của gia đình. Khi lập gia đình với Nguyễn Sinh Sắc, bà cùng chồng gây dựng cuộc sống trong những năm tháng đất nước còn nhiều biến động, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. Cuộc sống gia đình vì thế không chỉ cần sự vun vén mà còn đòi hỏi sự chịu thương, chịu khó và hy sinh của người phụ nữ. Bà Hoàng Thị Loan đã âm thầm đảm nhận phần việc của mình, chăm sóc chồng con, làm lụng để có thêm thu nhập và dành hết tình thương cho những đứa con đang lớn.

Một trong những hình ảnh gắn với cuộc đời bà Hoàng Thị Loan là khung cửi và những tấm vải được tạo nên từ đôi bàn tay cần mẫn. Trong những năm gia đình sinh sống tại Huế, bà làm nghề dệt vải để góp phần trang trải cuộc sống. Công việc ấy vốn không nhẹ nhàng, đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo, nhưng đối với bà, đó là cách thiết thực để chăm lo cho gia đình. Có thể hình dung người phụ nữ ấy ngày ngày bên khung cửi, từng sợi chỉ được đưa qua lại, từng tấm vải dần thành hình trong tiếng thoi đều đặn. Đó là một công việc âm thầm, không có sự ghi nhận hay những lời ca ngợi, nhưng mỗi sản phẩm hoàn thành đều chứa đựng công sức và tình yêu của một người mẹ dành cho chồng con. Bên cạnh công việc dệt vải, bà còn phải lo toan việc nhà, chăm sóc các con và vun vén cuộc sống gia đình. Những công việc tưởng như nhỏ bé ấy lại chiếm gần như toàn bộ thời gian và sức lực của một người phụ nữ trong xã hội đương thời. Chính trong những tháng ngày bình dị đó, các con của bà được lớn lên trong một gia đình coi trọng đạo lý, tình nghĩa và sự học. Bà không có điều kiện để trao cho các con những thứ vật chất lớn lao, nhưng lại trao cho các con một vốn sống quý giá được hình thành từ chính cách bà đối xử với gia đình và những người xung quanh.

Đối với việc nuôi dạy con, bà Hoàng Thị Loan không chỉ chăm lo đến cuộc sống thường ngày mà còn chú trọng truyền dạy những bài học về đạo làm người. Những lời ru, những câu ca dao và những lời dạy giản dị của mẹ chính là những bài học đầu tiên mà một đứa trẻ tiếp nhận trước khi bước vào trường học. Những câu như “Thương người như thể thương thân”, “Đói cho sạch, rách cho thơm” mang trong đó những giá trị đạo đức sâu sắc: biết yêu thương người khác, biết chia sẻ với người khó khăn, biết giữ gìn lòng tự trọng và dù trong hoàn cảnh nào cũng không được đánh mất phẩm giá. Những bài học ấy không được truyền đạt bằng những lời giáo huấn dài dòng mà thấm dần qua lời ru, qua cách sống, qua cách người mẹ đối xử với những người xung quanh và qua chính những ngày tháng gia đình cùng nhau vượt qua khó khăn. Nguyễn Sinh Cung đã lớn lên trong môi trường như vậy. Từ những năm tháng đầu đời, cậu bé đã được tiếp xúc với những giá trị về tình người, lòng nhân ái, sự cần cù và ý thức giữ gìn phẩm giá. Những giá trị ấy có thể được hình thành từ những điều rất nhỏ, nhưng lại có khả năng theo con người suốt cả cuộc đời. Bởi trước khi một con người có thể hiểu được những vấn đề lớn lao của xã hội và đất nước, họ thường bắt đầu bằng việc học cách yêu thương, biết sống tử tế và biết trân trọng những người xung quanh từ chính gia đình mình.

Năm 1900, bà Hoàng Thị Loan sinh người con út là Nguyễn Sinh Xin. Nhưng niềm vui gia đình không kéo dài được bao lâu. Sau thời gian sinh nở và trong điều kiện cuộc sống còn nhiều khó khăn, sức khỏe của bà ngày càng suy yếu. Năm 1901, bà qua đời khi mới 33 tuổi, để lại người chồng và những người con còn nhỏ. Sự ra đi ấy là một mất mát lớn đối với gia đình, đặc biệt đối với những đứa con vẫn còn đang trong những năm tháng đầu đời. Với Nguyễn Sinh Cung, hình bóng người mẹ từ đó trở thành một phần ký ức sâu đậm của tuổi thơ. Một người mẹ ra đi khi con còn nhỏ không thể chứng kiến con trưởng thành, không thể biết con sẽ trở thành người như thế nào và càng không thể biết cuộc đời con sau này sẽ đi về đâu. Bà Hoàng Thị Loan cũng không thể biết rằng người con trai mình từng chăm sóc, từng ru ngủ và dạy những bài học đầu tiên sau này sẽ trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh, người dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân. Nhưng có lẽ, điều quan trọng nhất không nằm ở việc bà có thể nhìn thấy tương lai của con hay không, mà ở chỗ trong quãng đời ngắn ngủi của mình, bà đã trao cho con những điều căn bản nhất để hình thành một nhân cách: tình yêu thương, sự nhân hậu, đức tính cần cù và lòng tự trọng.

Câu chuyện về Hoàng Thị Loan vì thế không chỉ là câu chuyện về người mẹ của một nhân vật lịch sử, mà còn là câu chuyện về sức mạnh của gia đình đối với sự hình thành nhân cách con người. Một đứa trẻ lớn lên không chỉ nhờ cơm ăn, áo mặc mà còn nhờ những điều được nghe, được nhìn thấy và được cảm nhận mỗi ngày. Cách cha mẹ đối xử với nhau, cách họ đối xử với hàng xóm, cách họ vượt qua nghịch cảnh, cách họ lao động và giữ gìn phẩm giá đều trở thành những bài học âm thầm đối với con cái. Trong gia đình bà Hoàng Thị Loan, sự cần cù trong lao động, tình yêu thương giữa các thành viên và việc coi trọng đạo lý đã tạo nên một môi trường giáo dục tự nhiên nhưng sâu sắc. Bà không cần những bài giảng dài, bởi chính cuộc sống của bà đã là một bài học. Hình ảnh người mẹ tảo tần bên khung cửi, chăm sóc con cái, chịu đựng những khó khăn của cuộc sống và luôn hướng con đến những điều tốt đẹp chính là cách giáo dục bằng hành động. Những giá trị ấy, dù không thể nhìn thấy hay cầm nắm, lại có thể trở thành hành trang theo một con người trong suốt cuộc đời.

Nhìn lại cuộc đời bà Hoàng Thị Loan, điều khiến người ta xúc động không phải chỉ là bà đã sinh ra một người con sau này trở thành lãnh tụ của dân tộc, mà còn là sự hy sinh lặng lẽ của một người mẹ trong một hoàn cảnh hết sức bình thường. Bà cũng như biết bao người phụ nữ Việt Nam khác của thời kỳ ấy, phải đối diện với những khó khăn của cuộc sống, phải lao động để chăm lo gia đình và phải hy sinh nhiều điều riêng tư cho chồng con. Những người phụ nữ ấy không xuất hiện nhiều trong những trang sử chính thống, nhưng họ chính là những người giữ lửa trong mỗi gia đình, nuôi dưỡng con cái và truyền lại những giá trị đạo đức từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu những trang sử lớn ghi lại những sự kiện, những chiến thắng và những con người làm nên lịch sử, thì phía sau những trang sử ấy còn có những câu chuyện rất đời thường về người mẹ, người cha, về mái nhà và tuổi thơ. Chính những điều bình dị ấy góp phần tạo nên nền tảng để những con người lớn lên, lựa chọn con đường của mình và cống hiến cho cộng đồng, dân tộc.

Ngày nay, cuộc sống đã thay đổi rất nhiều so với thời bà Hoàng Thị Loan. Con người có nhiều điều kiện hơn để học tập, làm việc, tiếp cận tri thức và phát triển bản thân. Nhưng những giá trị mà bà gửi gắm cho các con vẫn còn nguyên ý nghĩa. Một người trẻ có thể tiếp cận rất nhiều kiến thức từ sách vở và công nghệ, nhưng bài học về lòng nhân ái vẫn cần được bắt đầu từ gia đình; có thể có nhiều kỹ năng để thành công, nhưng vẫn cần học cách sống có trách nhiệm; có thể đi rất xa để tìm kiếm những cơ hội mới, nhưng vẫn cần nhớ về nơi mình sinh ra và những người đã hy sinh để mình có được ngày hôm nay. Đối với mỗi đoàn viên, thanh niên, lòng biết ơn cha mẹ và gia đình không chỉ thể hiện bằng lời nói mà còn bằng cách sống và hành động mỗi ngày: biết cố gắng trong học tập, nghiêm túc trong công việc, biết chia sẻ với cộng đồng, sống có kỷ luật, có trách nhiệm và không ngừng hoàn thiện bản thân. Khi mỗi người trẻ biết sống tốt hơn, có ích hơn và biết đặt lợi ích chung bên cạnh lợi ích của bản thân, đó cũng chính là một cách để tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã trao lại.

Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày bà Hoàng Thị Loan qua đời, nhưng hình ảnh về người mẹ ấy vẫn còn được nhắc nhớ với sự trân trọng. Cuộc đời bà ngắn ngủi, nhưng tình yêu dành cho gia đình và những giá trị bà truyền lại cho các con đã vượt qua giới hạn của thời gian. Tiếng thoi đưa bên khung cửi đã không còn, những lời ru của người mẹ cũng chỉ còn trong ký ức, nhưng những bài học về tình người, lòng nhân ái, sự cần cù và phẩm giá vẫn tiếp tục được nhắc lại qua các thế hệ. Câu chuyện về bà Hoàng Thị Loan nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được làm nên bởi những sự kiện lớn lao hay những con người đứng ở trung tâm của thời đại; lịch sử còn được vun đắp từ những mái nhà bình dị, từ những người cha, người mẹ âm thầm hy sinh và từ những bài học đầu tiên được trao cho mỗi đứa trẻ. Có những người mẹ không để lại cho con những tài sản lớn lao, nhưng lại để lại một cách sống; không để lại những lời dạy được ghi thành sách, nhưng lại để lại những giá trị đi theo con suốt cuộc đời. Và có lẽ, đó chính là điều đẹp nhất trong câu chuyện về Hoàng Thị Loan – một người mẹ đã sống một cuộc đời bình dị nhưng để lại một dấu ấn sâu sắc trong ký ức của gia đình và trong câu chuyện của dân tộc.