HOÀNG THỊ NGHỊ - NỮ ANH HÙNG CAN ĐẢM VÀO “HANG HÙM” CẢM HOÁ TRUNG TÁ NGUỴ

Từ cô gái Đồ Sơn đến cán bộ địch vận hoạt động giữa lòng đối phương

Hoàng Thị Nghị (tức Năm Hà) sinh năm 1929 tại Đồ Sơn, Hải Phòng. Từ tháng 9/1945 đến tháng 1/1948, bà tham gia công tác phụ nữ ở xã; tháng 2/1948 vào bộ đội và làm cán bộ địch vận tại Đồ Sơn, sau đó được cử học Trường Cán bộ địch vận Trung ương.

Sau thời gian đào tạo, Hoàng Thị Nghị được phân công phục vụ tại mặt trận Gia Lâm - Hà Nội rồi tham gia nhiệm vụ trong thời kỳ được gọi là “Hải Phòng 300 ngày”. Tại quê nhà, lợi thế thông thuộc địa bàn và có nhiều mối quan hệ giúp bà gây dựng cơ sở, tìm kiếm đầu mối tin tức và tiếp cận binh lính thuộc lực lượng đối phương.

Trung tướng Đặng Kinh - nguyên Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, từng nhận xét Hoàng Thị Nghị là một cán bộ “tháo vát và rất mưu trí”.

Bà Hoàng Thị Nghị (người đội mũ) được chụp ảnh lưu niệm với nguyên Phó chủ tịch Hội đồng Nhà nước Nguyễn Thị Định. Ảnh: Tư liệu

Trong một lần Hoàng Thị Nghị bị người phụ trách bốt Bang Tá ở Đồ Sơn truy bắt, bà chạy vào nhà bà Hoàng Thị Bằng, trốn dưới gầm giường. Chủ nhà cho chồng nằm lên giường giả ốm rồi dùng thúng, mủng che quanh phía dưới. Người truy bắt xộc vào kiểm tra nhưng không phát hiện ra bà. Câu chuyện được Trung tướng Đặng Kinh kể lại như một ví dụ về khả năng ứng biến của nữ cán bộ địch vận.

Cuối năm 1954, cuộc đời Hoàng Thị Nghị bước sang một giai đoạn mới. Ngày 20/11/1954, bà nhận lệnh của Tổng cục Chính trị vào miền Nam công tác. Để che giấu thân phận, Hoàng Thị Nghị rời sân bay Cát Bi với lý lịch giả là vợ một trung úy phi công trong dòng người di cư vào Nam. Khi tới sân bay Tân Sơn Nhất, bà không ở lại khu dành cho gia đình sĩ quan mà tìm cách rời đi, sau đó liên lạc với tổ chức.

Tại Sài Gòn, bà ở nhà một người họ hàng và mở gánh hàng xén tại chợ Bà Chiểu. Công việc buôn bán giúp người phụ nữ từ miền Bắc tạo vỏ bọc hợp pháp, đồng thời có điều kiện đi lại, tiếp xúc với nhiều gia đình ở Bà Chiểu, Tân Định, Phú Nhuận, Đa Kao và những khu vực khác.

Sau khoảng 14 tháng, tổ công tác do Hoàng Thị Nghị phụ trách đã phát triển khá rộng. Hàng trăm sĩ quan, binh lính thuộc nhiều lực lượng như bảo an, bộ binh, pháo binh, thiết giáp và không quân được tiếp xúc, vận động hoặc giao những nhiệm vụ có lợi cho lực lượng cách mạng.

Trong hoạt động binh vận, phương pháp “vào hang hùm để bẻ nanh vuốt cọp” được người nữ anh hùng này nhiều lần vận dụng thành công. Trong đó phải kể đến lần bà đã trực tiếp vào “hang hùm” để cảm hoá một trung tá hải quân của Việt Nam Cộng hòa để chuyển hai bức thư của gia đình viên sĩ quan này cho anh ta. Nhiệm vụ này cũng được chính bà kể lại trong hồi ký Thời con gái của tôi.

Theo đó, nữ cán bộ địch vận chỉ được cung cấp địa chỉ, chưa biết mặt người cần gặp và cũng không biết phản ứng của viên sĩ quan khi mình xuất hiện. Hai bức thư do người em và một người bạn thân của viên trung tá gửi tới trở thành cơ sở để mở cuộc tiếp xúc.

Khi được hỏi vì sao dám mang thư đến mà không sợ bị bắt, bà trả lời đại ý rằng làm việc nghĩa thì dù nguy hiểm cũng không sợ. Qua những cuộc tiếp xúc tiếp theo, viên sĩ quan dần thay đổi thái độ và hứa khuyên những người quen không làm hại dân thường. Nhưng hoạt động bí mật của Hoàng Thị Nghị không kéo dài được lâu.

Lần đầu bị bắt và trở thành một trong những nữ tù chính trị đầu tiên ở Côn Đảo thời chống Mỹ

Ngày 21/3/1956, Hoàng Thị Nghị bị bắt. Hồ sơ Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng xác định thời gian bà bị giam giữ trong đợt này kéo dài từ tháng 3/1956 đến tháng 12/1960, qua nhiều nhà tù.

Lý do bà bị bắt vì bị tình nghi là cán bộ binh vận của Xứ ủy Nam Bộ. Trong quá trình thẩm vấn, nhà chức trách sử dụng cả tra tấn và đe dọa nhằm buộc bà khai báo. Một người từng khai về bà sau đó thay đổi lời khai, khiến cơ quan điều tra không đủ căn cứ xác định đầy đủ hoạt động bí mật của Hoàng Thị Nghị. Cuối cùng, bà bị xếp vào diện “tình nghi chính trị”.

Năm 1957, bà Hoàng Thị Nghị bị đưa ra Côn Đảo cùng bà Nguyễn Thị Tư, quê Cần Thơ, đây là hai nữ tù chính trị đầu tiên bị đưa tới Côn Đảo trong thời kỳ chống Mỹ. Trong hơn ba năm của lần tù đày đầu tiên, Hoàng Thị Nghị phải chịu nhiều hình thức tra tấn nhưng vẫn không khuất phục. Đến năm 1960, bà được trả tự do. Ra khỏi nhà tù không đồng nghĩa với việc bà rời khỏi hoạt động cách mạng. Hoàng Thị Nghị quay trở lại đơn vị cũ và tiếp tục công tác địch vận.

Thiếu tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Thị Nghị.

Một trong những hoạt động nổi bật của Hoàng Thị Nghị sau khi ra tù là vào thời mùa xuân năm 1968. Thời gian này, bà xây dựng và lãnh đạo một cơ sở nằm trong Đại đội Bảo an Lái Cua ở Long An, vận động binh lính nổi dậy diệt 58 tên ác ôn, đưa toàn bộ đơn vị gần 100 người và súng trở về với cách mạng.

Bên cạnh đó, Hoàng Thị Nghị cũng tham gia công tác địch vận trong trận đánh đồn Lái Cua ở Long An và hoạt động địch vận phối hợp với Trung đoàn 38 pháo binh tại Gò Đậu. Lần này, thân phận và quá trình hoạt động của bà đã bị nhận diện rõ hơn.

Tháng 7/1969, Hoàng Thị Nghị bị địch bắt lần thứ 2. Sau khi bắt được, phía đối phương tra tấn bà rất nặng rồi đưa bà trở lại Côn Đảo năm 1973.

Lần thứ hai ở Côn Đảo và những năm tù cho tới ngày giải phóng

Trong lần tù đày thứ hai, Hoàng Thị Nghị tiếp tục tham gia những hoạt động của tù chính trị trong nhà tù. Bà tham gia cùng những người bị giam giữ đấu tranh, tuyên truyền và phân hóa hàng ngũ nhân viên phía nhà tù, qua đó tìm cách thu nhận thông tin. Trong quá trình đấu tranh khiến bà được cử tham gia cấp ủy trong nhà tù Côn Đảo. Hoàng Thị Nghị ở Côn Đảo cho tới những ngày cuối tháng 4/1975.

Những tư liệu về cuộc giải phóng Côn Đảo cho thấy từ ngày 29/4, tình hình trên đảo thay đổi nhanh chóng. Các chuyến bay quân sự liên tục hoạt động tại sân bay Cỏ Ống, nhiều viên chức, cai ngục và người quản lý bắt đầu tìm cách rời đảo. Đến khoảng 23 giờ ngày 30/4, một số trại tù nhận được tin Sài Gòn đã được giải phóng. Tù chính trị tại trại số 7 phá cửa thoát ra, sau đó mở các trại giam khác. Đến sáng 1/5, chính quyền cách mạng trên đảo được thành lập.

Bà Hoàng Thị Nghị ở Côn Đảo cho tới những ngày cuối tháng 4/1975.

Đêm 30/4, rạng sáng 1/5/1975, bà tham gia vận động cai tù mở khóa, cùng những tù chính trị đứng lên tự giải phóng và vận động số binh lính còn lại đầu hàng.

Sau ngày đất nước thống nhất, sức khỏe của bà Hoàng Thị Nghị đã suy giảm bởi những năm tháng hoạt động bí mật, bị giam cầm và tra tấn. Lúc trở về từ Côn Đảo, bà từng được dự kiến bố trí công tác tại Quận 1, TP.Sài Gòn - Gia Định. Tuy nhiên, gia đình mong muốn bà trở về quê vì sức khỏe yếu và mang nhiều bệnh tật. Nguyện vọng này sau đó được chấp thuận và bà trở về Đồ Sơn.

Những đóng góp của Hoàng Thị Nghị được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng. Bà được tặng Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhất, hạng Ba, cùng nhiều bằng khen và giấy khen. Ngày 6/11/1978, Hoàng Thị Nghị được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà mất năm 2019, hưởng thọ khoảng 90 tuổi.