Hoàng Thị Nghị - Nữ anh hùng địch vận 2 lần bị đày ra Côn Đảo, can đảm vào "hang hùm" cảm hoá trung tá ngụy

Trong những năm tháng chiến tranh, đã có biết bao người phụ nữ Việt Nam không chỉ đảm đang trong cuộc sống mà còn trở thành những chiến sĩ kiên cường trên mặt trận đấu tranh cách mạng. Trong số đó, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Thị Nghị, tức Năm Hà, là một tấm gương đặc biệt về lòng dũng cảm, sự mưu trí và ý chí kiên trung. Từ cô gái Đồ Sơn, bà đã trở thành một nữ cán bộ địch vận xuất sắc, nhiều lần trực tiếp hoạt động giữa lòng đối phương và hai lần bị đày ra Côn Đảo nhưng không bao giờ khuất phục.

Hoàng Thị Nghị sinh năm 1929 tại Đồ Sơn, Hải Phòng. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà tham gia công tác phụ nữ tại địa phương. Đến tháng 2/1948, bà vào bộ đội, làm công tác địch vận ở Đồ Sơn và sau đó được cử đi học tại Trường Cán bộ địch vận Trung ương. Nhờ sự thông minh, nhanh nhẹn và am hiểu địa bàn, bà từng bước trưởng thành qua thực tiễn, hoạt động tại nhiều chiến trường, trong đó có mặt trận Gia Lâm – Hà Nội và thời kỳ “Hải Phòng 300 ngày”.

Là một cán bộ địch vận, Hoàng Thị Nghị thường xuyên phải đối mặt với hiểm nguy. Bà biết tận dụng các mối quan hệ, xây dựng cơ sở và tìm cách tiếp cận binh lính đối phương để vận động họ không làm hại nhân dân, đồng thời cung cấp thông tin có lợi cho cách mạng. Có lần bị người phụ trách bốt Bang Tá ở Đồ Sơn truy bắt, bà chạy vào nhà dân và trốn dưới gầm giường. Chủ nhà giả vờ để chồng nằm trên giường như đang bị bệnh, dùng thúng, mủng che chắn bên dưới. Nhờ sự bình tĩnh và nhanh trí của cả người trốn lẫn người che giấu, bà thoát khỏi cuộc truy bắt trong gang tấc.

Cuối năm 1954, Hoàng Thị Nghị được lệnh vào miền Nam công tác. Để che giấu thân phận, bà mang lý lịch giả, từ miền Bắc vào Nam dưới vỏ bọc là vợ một trung úy phi công. Tại Sài Gòn, bà mở một gánh hàng xén ở chợ Bà Chiểu để tạo vỏ bọc hợp pháp. Từ công việc tưởng như bình thường ấy, bà âm thầm xây dựng mạng lưới cơ sở và tiếp xúc với nhiều sĩ quan, binh lính thuộc các lực lượng khác nhau. Chỉ sau khoảng 14 tháng, tổ công tác do bà phụ trách đã phát triển rộng, tiếp cận và vận động được hàng trăm người.

Một trong những câu chuyện thể hiện rõ sự gan dạ của Hoàng Thị Nghị là việc bà trực tiếp vào “hang hùm” để cảm hóa một trung tá hải quân của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Không biết mặt người cần gặp, cũng không chắc đối phương sẽ phản ứng thế nào, bà vẫn mang thư của gia đình viên sĩ quan đến trao tận tay. Chính sự chân thành và lòng tin vào chính nghĩa đã giúp bà từng bước thuyết phục được người này thay đổi thái độ, hứa không làm hại dân thường.

Tháng 3/1956, Hoàng Thị Nghị bị bắt lần đầu. Sau nhiều tháng bị giam giữ, tra tấn và thẩm vấn, bà vẫn không khuất phục. Năm 1957, bà bị đưa ra Côn Đảo, trở thành một trong những nữ tù chính trị đầu tiên bị đưa đến đây trong thời kỳ chống Mỹ. Đến năm 1960, được trả tự do, bà không chọn cuộc sống bình yên mà tiếp tục trở lại hoạt động cách mạng.

Năm 1968, Hoàng Thị Nghị tiếp tục lập nhiều cơ sở trong lực lượng bảo an Lái Cua ở Long An, vận động binh lính nổi dậy, tiêu diệt 58 tên ác ôn và đưa gần 100 người cùng vũ khí trở về với cách mạng. Tuy nhiên, hoạt động của bà sau đó bị phát hiện. Tháng 7/1969, bà bị bắt lần thứ hai và tiếp tục chịu những trận tra tấn khắc nghiệt trước khi bị đưa trở lại Côn Đảo vào năm 1973.

Tại nhà tù Côn Đảo, Hoàng Thị Nghị vẫn không ngừng đấu tranh. Bà cùng các tù chính trị tuyên truyền, vận động, phân hóa hàng ngũ cai tù và tìm cách thu thập thông tin. Những năm tháng cuối cùng trong nhà tù cũng không thể làm người nữ chiến sĩ ấy khuất phục. Đêm 30/4, rạng sáng 1/5/1975, khi thời cơ đến, bà cùng các tù chính trị vận động cai tù mở khóa, đứng lên tự giải phóng và vận động những binh lính còn lại đầu hàng. Đó là một trong những khoảnh khắc đặc biệt trong hành trình chiến đấu của bà.

Sau ngày đất nước thống nhất, dù sức khỏe suy giảm nghiêm trọng bởi những năm tháng hoạt động bí mật, tù đày và tra tấn, Hoàng Thị Nghị trở về quê hương Đồ Sơn. Những đóng góp của bà được Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ngày 6/11/1978, bà được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bà mất năm 2019, hưởng thọ khoảng 90 tuổi.

Cuộc đời Hoàng Thị Nghị là một câu chuyện đẹp về lòng yêu nước, sự mưu trí, lòng dũng cảm và ý chí kiên trung. Từ một cô gái vùng biển Đồ Sơn, bà đã bước vào cuộc chiến đấu với một bản lĩnh phi thường, nhiều lần đối diện với hiểm nguy nhưng chưa bao giờ phản bội lý tưởng và đồng đội. Hình ảnh người nữ cán bộ địch vận dám “vào hang hùm”, hai lần chịu cảnh tù đày ở Côn Đảo vẫn giữ vững khí tiết mãi là biểu tượng đáng trân trọng của thế hệ phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.