HOÀNG THỌ MẠC – NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG XE THIẾT GIÁP NGÃ XUỐNG Ở CẦU VĨNH BÌNH

Thời kỳ lịch sử: Chiến dịch Hồ Chí Minh, ngày 30-4-1975.

1. NGƯỜI CON TRAI CỦA GIA ĐÌNH CÓ TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG

Hoàng Thọ Mạc sinh năm 1947, quê tại xã Xuân Vinh, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, nay thuộc xã Xuân Hưng, tỉnh Ninh Bình.

Ông là con trai duy nhất của một liệt sĩ hy sinh trong kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 1965, khi vừa tròn 18 tuổi, Hoàng Thọ Mạc tình nguyện tham gia lực lượng thanh niên xung phong, phục vụ chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn. Tháng 6-1966, ông chuyển sang bộ đội chủ lực. Sau quá trình học tập, rèn luyện, đến năm 1971 ông được điều về Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 – tiền thân của Lữ đoàn Xe tăng 202 ngày nay.

Tháng 3-1972, ông được điều về Đại đội 3, Tiểu đoàn 66 và cùng đơn vị vào chiến trường Quảng Trị.

Tại đây, những chiếc xe tăng, thiết giáp không chỉ là phương tiện chiến đấu.

Chúng phải vượt sông, vượt địa hình, cùng bộ binh tiến vào những nơi hỏa lực đối phương đang khống chế.

Hoàng Thọ Mạc từng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Quảng Trị, tham gia nhiều trận đánh ở Triệu Phong, Hải Lăng và thị xã Quảng Trị. Những kinh nghiệm ấy sau này trở thành hành trang để ông cùng đơn vị tiến vào trận đánh cuối cùng của cuộc đời.

Chú thích ảnh: Di ảnh Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc. Đây là hình ảnh trực tiếp của nhân vật, được các cơ quan báo chí sử dụng trong các bài viết về ông.

Nguồn ảnh: Báo Tin tức và Báo Quân đội nhân dân. Ảnh này chỉ dùng cho phần giới thiệu nhân vật, không sử dụng lại ở các phần sau.

2. GẦN 1.800KM ĐỂ ĐẾN TRẬN ĐÁNH CUỐI CÙNG

Sau khi Hiệp định Paris có hiệu lực, đơn vị của Hoàng Thọ Mạc ra Hà Tĩnh, Thanh Hóa củng cố lực lượng và tham gia đội hình Binh đoàn Quyết Thắng.

Đến tháng 3-1975, tình hình chiến trường thay đổi rất nhanh.

Hoàng Thọ Mạc cùng đơn vị nhận lệnh cơ động gấp vào Nam.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đơn vị đã vượt gần 1.800km đường quân sự làm gấp trên trục Tây Trường Sơn để có mặt tại Đồng Xoài, kịp tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Trong chiến dịch, Đại đội 3 của Hoàng Thọ Mạc được phối thuộc cho Trung đoàn 27, Sư đoàn 320B, do Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu chỉ huy, nằm trong đội hình cánh quân phía Bắc.

Từ ngày 27-4, xe tăng, thiết giáp phối hợp với bộ binh đánh các cứ điểm vòng ngoài.

Đêm 29-4, đội hình đã có mặt ở phía Bắc Lái Thiêu.

Phía trước là Sài Gòn.

Và chỉ còn một ngày.

Một ngày mà lịch sử đã ghi lại bằng những giờ phút cuối cùng của chiến tranh.

Nhưng với những người lính đang ở phía trước, đó vẫn là một trận chiến thực sự.

Họ chưa thể biết rằng mình đang tiến đến những giờ phút cuối cùng của cuộc chiến.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về lực lượng xe tăng, thiết giáp của Trung đoàn 202 trong thời kỳ chiến tranh. Một số tư liệu của Bảo tàng Lực lượng Tăng thiết giáp sử dụng những hình ảnh này để giới thiệu quá trình chiến đấu của đơn vị.

Lưu ý: Ảnh minh họa cho đơn vị và bối cảnh hành quân, không khẳng định Hoàng Thọ Mạc có mặt trong từng bức ảnh.

Nguồn ảnh: Tư liệu Bảo tàng Lực lượng Tăng thiết giáp được Báo Quân đội nhân dân sử dụng.

3. CẦU VĨNH BÌNH – CÁNH CỬA PHÍA BẮC SÀI GÒN

Sáng 30-4-1975, sau khi đánh chiếm Lái Thiêu, lực lượng của Trung đoàn 27 tiếp tục tiến về cầu Vĩnh Bình.

Cây cầu nằm trên Quốc lộ 13, bắc qua sông Sài Gòn, là một vị trí quan trọng trên hướng tiến vào Sài Gòn.

Đối phương tổ chức phòng thủ quyết liệt.

Trên đường dẫn vào cầu có nhiều chướng ngại vật, trong đó có những thùng phuy đổ đầy đất nhằm cản xe tăng, thiết giáp.

Đội hình phải tiến lên dưới hỏa lực mạnh.

Xe thiết giáp K63 số hiệu 454, do Đại đội trưởng Hoàng Thọ Mạc trực tiếp chỉ huy, vọt lên dẫn đầu đội hình thọc sâu.

Cuộc chiến diễn ra rất quyết liệt.

Một xe của ta bị bắn hỏng.

Ở khoảng cách gần, hỏa lực pháo trên xe không còn thuận lợi để xử lý tất cả các mục tiêu.

Hoàng Thọ Mạc quyết định rời xe.

Ông mang theo vũ khí, trực tiếp xuống mặt cầu chỉ huy bộ đội xung phong.

Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông sử dụng K54, B40, AK và lựu đạn cùng đồng đội đánh các vị trí phòng thủ, góp phần tiêu diệt nhiều xe tăng, thiết giáp và sinh lực đối phương.

Đó là khoảnh khắc người đại đội trưởng không còn đứng sau đội hình.

Ông đứng ngay phía trước những người lính của mình.

4. BỊ THƯƠNG VẪN TIẾP TỤC CHỈ HUY

Trong lúc trực tiếp chiến đấu, Hoàng Thọ Mạc bị mảnh đạn M79 găm vào ngực.

Máu thấm ướt áo.

Nhưng ông không dừng lại.

Tư liệu ghi lại rằng Hoàng Thọ Mạc tự băng bó vết thương rồi tiếp tục chỉ huy bộ đội tiến lên.

Phía đối phương tiếp tục chống trả.

Nhưng đội hình của ta đã tiến sát cây cầu.

Hoàng Thọ Mạc cố gắng gượng dậy, tiếp tục dẫn đầu lực lượng tiến lên.

Khi quân ta đã qua khoảng hai phần ba cầu, một loạt hỏa lực bất ngờ hướng vào đội hình.

Một chiến sĩ đang chạy gần ông đứng trước nguy hiểm.

Theo lời kể được ghi lại trong các tư liệu, Hoàng Thọ Mạc lập tức xô người chiến sĩ ấy ngã xuống, rồi nằm đè lên để che đạn cho đồng đội.

Ông hy sinh.

Lúc đó là hơn 9 giờ sáng ngày 30-4-1975.

Quân ta cũng làm chủ được cầu Vĩnh Bình.

Cánh cửa phía Bắc vào Sài Gòn đã được mở.

Chỉ còn vài giờ nữa, đất nước sẽ bước sang một thời khắc hoàn toàn khác.

Nhưng Hoàng Thọ Mạc không còn nhìn thấy thời khắc ấy.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về lực lượng xe tăng, thiết giáp và bộ binh trong cuộc tiến công vào Sài Gòn ngày 30-4-1975. Không có căn cứ để xác định người hoặc phương tiện trong ảnh là Hoàng Thọ Mạc hay xe 454, vì vậy ảnh chỉ được dùng để tái hiện bối cảnh trận đánh.

Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về hướng tiến công phía Bắc trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

5. NGƯỜI ĐÃ HY SINH VẪN TIẾN VỀ SÀI GÒN

Sự hy sinh của Hoàng Thọ Mạc khiến đồng đội vô cùng đau xót.

Nhưng trận đánh chưa kết thúc.

Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu quyết định đưa thi thể Hoàng Thọ Mạc lên chính xe thiết giáp số 454, chiếc xe ông từng trực tiếp chỉ huy, rồi ra lệnh cho đội hình tiếp tục hành tiến vào nội đô Sài Gòn.

Đó là một chi tiết khiến câu chuyện về ông trở nên đặc biệt ám ảnh.

Người đại đội trưởng đã hy sinh.

Nhưng chiếc xe ông từng chỉ huy vẫn tiếp tục tiến lên.

Sau khi vượt qua cầu Vĩnh Bình, cánh quân phía Bắc tiếp tục đánh chiếm các mục tiêu quan trọng, trong đó có khu vực Bộ tư lệnh các binh chủng, Lục quân công xưởng, Tổng Y viện Cộng hòa và sau đó tham gia đánh chiếm Bộ Tổng tham mưu.

Chiều 30-4, khi Sài Gòn đã được giải phóng, lễ tang Hoàng Thọ Mạc được tổ chức tại Tổng Y viện Cộng hòa trong niềm tiếc thương của cán bộ, chiến sĩ.

Ông đã không trở về quê.

Nhưng đồng đội không để ông lại giữa chiến trường xa lạ.

Sau chiến tranh, các cơ quan chức năng, đơn vị và gia đình tiếp tục tìm kiếm hài cốt.

Đến tháng 4-2009, hài cốt Hoàng Thọ Mạc được đưa về quê nhà và an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân An.

6. KHẨU K54 VẪN KỂ LẠI CÂU CHUYỆN VỀ NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG

Sau trận đánh cuối cùng, một hiện vật gắn trực tiếp với Hoàng Thọ Mạc vẫn còn được lưu giữ.

Đó là khẩu súng ngắn K54 ông sử dụng trong trận đánh ở cầu Vĩnh Bình.

Khẩu súng hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lực lượng Tăng thiết giáp.

Một vật nhỏ bé.

Nhưng phía sau nó là câu chuyện về một người lính đã rời khỏi xe thiết giáp, bước xuống giữa mặt cầu và trực tiếp chỉ huy bộ đội trong trận chiến cuối cùng của mình.

Sau chiến tranh, Hoàng Thọ Mạc được truy tặng Huân chương Quân công giải phóng hạng Ba.

Về danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, các nguồn có sự khác nhau về ngày quyết định: Báo Quân đội nhân dân năm 2020 ghi ngày 23-9-1975, trong khi hồ sơ Báo Quân đội nhân dân năm 2025 và một bài Thanh Niên năm 2026 ghi 12-9-1975. Vì vậy, điều có thể khẳng định chắc chắn là ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân trong tháng 9-1975; bài này không khẳng định một ngày duy nhất khi các nguồn đang không thống nhất.

Điều đáng nhớ nhất có lẽ không nằm ở một ngày trên quyết định.

Mà nằm ở việc tên ông vẫn được nhắc đến hơn nửa thế kỷ sau.

Bởi những người lính như Hoàng Thọ Mạc đã biến những giờ phút cuối cùng của chiến tranh thành những trang ký ức mà thế hệ sau không thể dễ dàng quên.

LỜI KẾT – NGƯỜI ĐẠI ĐỘI TRƯỞNG KHÔNG KỊP ĐI QUA NGÀY TOÀN THẮNG

Ngày 29-4-1975, Hoàng Thọ Mạc viết thư từ Bình Dương về cho người vợ mới cưới.

Trong thư, ông kể rằng đơn vị đã tiến rất gần Sài Gòn, người dân hai bên đường cầm cờ, hoa chào đón bộ đội. Ông cũng động viên vợ yên tâm và hẹn sau trận chiến sẽ trở về.

Nhưng lời hẹn ấy không thành.

Sáng hôm sau, 30-4-1975, Hoàng Thọ Mạc cùng đồng đội tiến về cầu Vĩnh Bình.

Ông rời chiếc xe thiết giáp.

Ông trực tiếp chỉ huy bộ đội.

Ông bị thương.

Ông tự băng bó.

Ông tiếp tục chiến đấu.

Và khi nhìn thấy một chiến sĩ bên cạnh đang đứng trước làn đạn, ông đã chọn cách nhanh nhất để cứu người ấy: dùng chính thân mình che chắn.

Hoàng Thọ Mạc hy sinh khi quân ta đã làm chủ cầu Vĩnh Bình.

Chỉ còn một khoảng thời gian rất ngắn nữa, chiến tranh sẽ kết thúc.

Nhưng với ông, cuộc đời đã dừng lại ở cây cầu ấy.

Chú thích ảnh: Cầu Vĩnh Bình ngày nay – địa điểm gắn với trận đánh cuối cùng của Hoàng Thọ Mạc ngày 30-4-1975. Hình ảnh hiện tại cho thấy một không gian đã trở lại đời sống bình thường, khác xa chiến trường năm xưa.

Nguồn: Địa điểm cầu Vĩnh Bình được xác định trong các tư liệu lịch sử về trận đánh ngày 30-4-1975.

Có những người lính được nhìn thấy ngày chiến thắng.

Có những người tiến vào Sài Gòn rồi mới biết rằng cuộc chiến đã thực sự kết thúc.

Nhưng cũng có những người chỉ còn cách ngày hòa bình vài giờ.

Hoàng Thọ Mạc là một trong số đó.

Ông sinh năm 1947.

Năm 18 tuổi lên đường.

Trải qua Trường Sơn, Quảng Trị và những năm tháng chiến đấu khốc liệt, ông trở thành người đại đội trưởng của những người lính xe tăng, thiết giáp.

Đến sáng 30-4-1975, khi cánh quân phía Bắc tiến vào Sài Gòn, ông đã dùng những phút cuối cùng của cuộc đời để mở đường cho đồng đội.

Không phải bằng những lời nói lớn lao.

Mà bằng hành động.

Bằng sự chịu đựng khi bị thương.

Bằng quyết định bước xuống khỏi chiếc xe giữa trận địa.

Và cuối cùng, bằng chính thân mình.

Hôm nay, cầu Vĩnh Bình đã trở thành một địa điểm giao thông giữa một thành phố đông đúc.

Xe cộ vẫn đi qua.

Con người vẫn đi lại.

Cuộc sống vẫn tiếp tục.

Nhưng dưới những nhịp cầu ấy là ký ức về một buổi sáng cách đây hơn nửa thế kỷ, khi những người lính tiến qua trong tiếng súng để mở đường vào Sài Gòn.

Và trong ký ức ấy có một người đại đội trưởng tên Hoàng Thọ Mạc.

Ông đã không kịp nhìn thấy cờ chiến thắng trong ngày 30 tháng 4.

Không kịp trở về với người vợ mà ông mới cưới chưa lâu.

Không kịp sống những năm tháng hòa bình mà ông từng nghĩ mình sẽ có sau chiến tranh.

Nhưng chính sự hy sinh của những người như ông đã góp phần làm nên con đường dẫn đến ngày hòa bình ấy.

Chúng ta biết ơn Hoàng Thọ Mạc không phải bằng cách biến ông thành một huyền thoại xa vời, mà bằng cách nhớ đúng tên ông, kể đúng những gì ông đã làm, và hiểu rằng phía sau ngày thống nhất 30-4-1975 là tuổi trẻ, máu và mạng sống của rất nhiều con người.

Xin nghiêng mình trước Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc.

Người đại đội trưởng đã nằm lại ở cầu Vĩnh Bình.

Và để lại cho những thế hệ sau một lời nhắc giản dị:

Hòa bình hôm nay có giá của nó – và chúng ta không được phép quên những người đã trả giá ấy.