Hoàng Văn Địch.

Hơn 50 năm qua, chị em bà Nhớ đi tìm cha là liệt sĩ Hoàng Văn Địch. Sự thật về những ngày cuối cùng của ông chỉ phát lộ khi bộ hồ sơ lưu trữ từ Mỹ chứa lá thư loang vết máu được mở ra.

Câu chuyện tìm người cha liệt sĩ khiến những người chứng kiến rơi nước mắt tại chương trình cầu truyền hình "Sao sáng dẫn đường" tối 26/7, nhân dịp kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ.

Tên con gửi gắm nỗi niềm người cha trước ngày ra trận

Liệt sĩ Hoàng Văn Địch nguyên quán tại xã Năng Khả, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang. Cả gia đình ông mấy thế hệ chỉ sinh toàn con trai. Vậy nên khi cô con gái là "bông hoa" duy nhất của cả họ cất tiếng khóc chào đời, ông Địch vỡ òa hạnh phúc. Trước ngày lên đường ra chiến trường, người lính ấy quyết định đặt tên con gái là Nhớ. 

Chiến tranh lùi xa, bốn anh chị em gồm ông Khuyên, ông Thẩm, bà Cánh và bà Nhớ lớn lên trong hòa bình nhưng vắng bóng người cha. Bà Nhớ nhớ lại, ngày còn nhỏ, thấy bạn bè xung quanh cất tiếng gọi "bố ơi", chị em bà chỉ biết lặng im vì cha mình đã hy sinh trên chiến trường mà chưa từng có cơ hội gặp lại các con. 

Cái tên "Nhớ" do cha đặt không chỉ là một kỷ niệm gia đình, mà trở thành nỗi đau đáu suốt hơn nửa thế kỷ qua. Bốn anh chị em khi đã ở độ tuổi 50, 60 vẫn mòn mỏi đi tìm tung tích và nơi nằm lại của cha.

Chứng tích phục dựng từ bên kia bán cầu

Suốt nhiều thập kỷ, thông tin về nơi hy sinh của liệt sĩ Hoàng Văn Địch hoàn toàn mờ mịt. Gia đình chỉ biết ông ngã xuống ở chiến trường phía Nam, nhưng không rõ địa điểm cụ thể.

Sự bế tắc chỉ được gỡ bỏ thông qua sự phối hợp giữa Cục Chính sách (Tổng cục Chính trị), Văn phòng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 và các cơ quan chức năng. Bằng phương pháp tiếp cận các nguồn dữ liệu lưu trữ, một bộ hồ sơ đặc biệt liên quan đến liệt sĩ Hoàng Văn Địch đã được tìm thấy từ Trung tâm Lưu trữ và Lưu niệm Việt Nam thuộc Đại học Công nghệ Texas (Mỹ). 

Đây là nơi lưu trữ hàng triệu trang tài liệu, kỷ vật do quân đội Mỹ thu giữ trên chiến trường Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh, sau đó được số hóa và quản lý phục vụ mục đích nghiên cứu, tìm kiếm thông tin.

Trong bộ hồ sơ được phục dựng và trao trả, có đầy đủ các giấy tờ cá nhân mà liệt sĩ Hoàng Văn Địch bị thu giữ trực tiếp tại chiến trường. Bộ tài liệu bao gồm: Giấy chứng minh quân nhân ghi rõ nguyên quán xã Năng Khả, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang; Giấy gọi nhập ngũ; một quyển lịch bỏ túi ghi nhật ký hành quân.

Đặc biệt, trong đó có tờ Giấy quyết định cử ra Bắc học. Trên tờ giấy này vẫn còn nguyên vết máu đã khô sẫm, loang lổ.

Giấy quyết định cử ra Bắc học vẫn còn nguyên vết máu (Ảnh: Công Triệu).

Theo hồ sơ ghi nhận, liệt sĩ Hoàng Văn Địch là một chiến sĩ dũng cảm, từng lập nhiều thành tích trong chiến đấu, trong đó có chiến công bắn cháy xe tăng địch. Với những đóng góp đó, ông được cấp trên ra quyết định cử ra Bắc để tiếp tục học tập. Tuy nhiên, khi chưa kịp thực hiện chuyến trở về hậu phương, trận chiến khốc liệt xảy ra và ông đã hy sinh. Vết máu trên tờ giấy quyết định chính là chứng tích ghi dấu khoảnh khắc người lính ngã xuống ngay trước ngưỡng cửa trở về.

Hành trình "tìm người thân cho thiên hạ"

Trước khi tiếp cận được bộ hồ sơ lưu trữ từ Mỹ, bà Nhớ đã dành hơn nửa cuộc đời lặn lội khắp các tỉnh miền Trung như Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng. Bà tham gia vào các hội nhóm tìm kiếm thông tin liệt sĩ trên mạng xã hội, thu thập và đối soát từng danh sách thương vong.

Bằng sự kiên trì, bà Nhớ từng kết nối thông tin và hỗ trợ thành công cho 4 gia đình khác tìm được manh mối và hài cốt của người thân. Nhưng trớ trêu thay, thông tin về cha ruột của bà vẫn là một khoảng trống.

"Đi tìm người thân cho thiên hạ được mà cha mình thì tìm hoài không thấy", bà Nhớ từng chia sẻ về những chuyến đi tìm kiếm dường như vô vọng trong suốt hàng chục năm.

Mảnh ghép cuối cùng để xác định nơi hy sinh của liệt sĩ Hoàng Văn Địch lộ diện khi thông tin từ bộ hồ sơ lưu trữ trùng khớp với lời khai của nhân chứng lịch sử.

Một cựu chiến binh là người trực tiếp có mặt và chứng kiến khoảnh khắc liệt sĩ Hoàng Văn Địch hy sinh. Qua đối soát thông tin giữa cựu chiến binh này và dữ liệu hồ sơ phục dựng, tọa độ hy sinh chính xác của ông được xác định tại khu vực Nhuận Đức, huyện Củ Chi, TPHCM.

Thông tin này loại bỏ hoàn toàn những phán đoán mơ hồ trước đây, giúp gia đình thu hẹp phạm vi tìm kiếm từ khắp dải đất miền Trung về đúng vị trí đất thép Củ Chi.

Tại cầu truyền hình trực tiếp "Sao sáng dẫn đường", đại diện gia đình gồm bốn anh chị em bà Nhớ đã được nhận lại bộ hồ sơ kỷ vật phục dựng của cha mình.