Hoàng Văn Khoáy – người thương binh trở lại giữ chốt Chông Mu

Ngày 18 tháng 2 năm 1979, chốt phòng ngự trên đồi Chông Mu ở xã Đình Phong, huyện Trùng Khánh bị vây ép dữ dội. Lực lượng giữ chốt ít, trong khi các đợt tiến công từ dưới chân đồi liên tục dồn lên.

Nếu Chông Mu bị chiếm, tuyến phòng thủ tại khu vực này có nguy cơ bị chia cắt. Bộ đội địa phương và dân quân đang bám chốt cần được chi viện ngay, nhưng con đường lên đồi đã nằm trong tầm hỏa lực đối phương.

Người nhận nhiệm vụ đưa một trung đội tới Chông Mu là Thượng úy Hoàng Văn Khoáy, Đại đội phó Đại đội 3 Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng.

Hoàng Văn Khoáy sinh năm 1945 trong một gia đình nông dân người Nùng tại xã Thụy Hùng, huyện Thạch An. Tháng 10 năm 1963, khi mới 19 tuổi, ông tình nguyện nhập ngũ.

Sau thời gian huấn luyện, Hoàng Văn Khoáy được đưa vào chiến trường miền Nam. Từ năm 1969 đến năm 1975, ông tham gia nhiều trận đánh và có mặt trong đội hình chiến đấu cho tới Đại thắng mùa xuân năm 1975.

Trong một trận chiến, ông bị thương và trở thành thương binh. Sau sáu năm ở chiến trường, Hoàng Văn Khoáy có thể lựa chọn một công việc ít nguy hiểm hơn. Nhưng khi đất nước thống nhất và biên giới phía Bắc cần thêm cán bộ có kinh nghiệm, ông tình nguyện chuyển sang lực lượng Công an nhân dân vũ trang, nay là Bộ đội Biên phòng.

Ông trở lại chính vùng núi Cao Bằng nơi mình đã sinh ra, lần này với nhiệm vụ bảo vệ từng đường mòn, cột mốc và bản làng biên giới.

Rạng sáng 17 tháng 2 năm 1979, chiến sự bùng nổ trên toàn tuyến biên giới phía Bắc. Cao Bằng là một trong những hướng tiến công trọng điểm. Nhiều đồn, chốt và khu dân cư đồng thời bị pháo kích hoặc bao vây.

Tại đồi Chông Mu, trận chiến bước sang ngày thứ hai mà chưa lắng xuống. Nhận lệnh chi viện, Hoàng Văn Khoáy dẫn trung đội nhanh chóng áp sát khu vực. Ông trực tiếp quan sát địa hình, tìm đường tiếp cận và bắt liên lạc với lực lượng đang giữ chốt.

Thay vì đưa toàn bộ đội hình xông thẳng lên sườn đồi dưới làn đạn, ông phối hợp với bộ đội địa phương và dân quân tự vệ tổ chức lại các hướng đánh. Những tổ chiến đấu lợi dụng cây rừng, khe núi và các mô đất để tiếp cận từ nhiều phía, tạo thành thế phản công hỗ trợ lẫn nhau.

Khi lực lượng chi viện xuất hiện, những người giữ chốt từ thế bị bao vây lập tức chuyển sang phản kích. Các mũi tiến công của đối phương bị chặn lại rồi phải rút khỏi sườn đồi.

Theo hồ sơ thi đua của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Cao Bằng, trận Chông Mu đã loại khỏi vòng chiến đấu 77 quân đối phương và làm tan rã đội hình một tiểu đoàn. Quan trọng hơn, chốt phòng ngự được giữ vững.

Nhưng Chông Mu chưa phải trận đánh cuối cùng của Hoàng Văn Khoáy trong những ngày biên giới rực lửa.

Ngày 8 tháng 3, khi phát hiện một lực lượng đối phương càn qua xã Thắng Lợi, ông chỉ huy một trung đội phối hợp với 18 thanh niên xung phong và 14 dân quân địa phương tới Bản Lẹn.

Đây là một đội hình rất đặc biệt. Bên cạnh những chiến sĩ được huấn luyện chính quy còn có thanh niên xung phong và dân quân quen từng con đường, khe suối của địa phương. Hoàng Văn Khoáy dựa vào sự thông thuộc địa hình của họ để bố trí một trận tập kích bất ngờ.

Khi đối phương lọt vào khu vực đã lựa chọn, các hướng đồng loạt nổ súng. Sau phút đầu rối loạn, lực lượng đối phương co cụm và tìm cách phản kích. Hoàng Văn Khoáy chỉ huy các tổ liên tục thay đổi vị trí, đẩy đội hình đối phương vào thế bị động. Trong trận này, tư liệu của địa phương ghi nhận ông trực tiếp sử dụng súng B40 và loại khỏi vòng chiến đấu 10 quân đối phương.

Ngày 14 tháng 3, Hoàng Văn Khoáy nhận định Nhà máy thủy điện Thoong Gót tại xã Chí Viễn có thể trở thành mục tiêu phá hoại. Đây không đơn thuần là một công trình công nghiệp. Nhà máy còn cung cấp điện cho sản xuất và đời sống của nhân dân trong vùng. Nếu bị phá hủy, hậu quả của chiến tranh sẽ tiếp tục kéo dài ngay cả khi tiếng súng chấm dứt.

Ông chỉ huy đơn vị bí mật bố trí mìn trên những hướng có khả năng bị tiến công, đồng thời tổ chức các vị trí hỏa lực bảo vệ nhà máy.

Khi đội hình đối phương tiến vào, bộ đội không vội nổ súng. Hoàng Văn Khoáy chờ đến lúc họ lọt sâu vào khu vực đã chuẩn bị mới ra lệnh đánh. Bị hỏa lực phía trước chặn lại và các bãi mìn chia cắt đội hình, đối phương phải từ bỏ ý định phá hoại nhà máy.

Hai ngày sau, ngày 16 tháng 3, ông tiếp tục chỉ huy đơn vị luồn rừng, bí mật tập kích một đội hình đối phương tại đồi Bản Boóng, xã Chí Viễn.

Từ Chông Mu đến Bản Lẹn, từ Nhà máy thủy điện Thoong Gót đến đồi Bản Boóng, các trận đánh cho thấy một cách chỉ huy nhất quán của Hoàng Văn Khoáy: không đối đầu máy móc với lực lượng đông hơn mà dựa vào địa hình, yếu tố bất ngờ và sự phối hợp giữa bộ đội biên phòng, bộ đội địa phương, thanh niên xung phong với dân quân.

Ngày 20 tháng 12 năm 1979, Hoàng Văn Khoáy được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông còn được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì cùng nhiều huân, huy chương khác.

Sau đó, ông tiếp tục công tác trong Bộ đội Biên phòng tỉnh Cao Bằng, mang quân hàm Thiếu tá và giữ chức Phó tiểu đoàn trưởng cơ động huấn luyện. Năm 1987, ông nghỉ hưu, về sống tại xã Phú Hòa, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh.

Ở quê hương thứ hai, người Anh hùng năm xưa làm Chi hội trưởng Hội Cựu chiến binh, tham gia công việc địa phương và chăm lo gia đình. Những năm cuối đời, sức khỏe ông suy giảm do thương tật và bệnh tật. Hoàng Văn Khoáy qua đời vào tháng 4 năm 2021.

Trên đồi Chông Mu hôm nay, cây rừng đã phủ xanh những dấu vết của trận đánh. Nhưng câu chuyện ngày 18 tháng 2 năm 1979 vẫn còn đó: một người lính đã mang thương tật từ chiến trường miền Nam lại dẫn đầu trung đội đi lên nơi đang bị bao vây.

Ông trở về biên giới không phải vì chưa trải qua chiến tranh, mà bởi đã hiểu quá rõ chiến tranh có thể lấy đi những gì. Chính vì thế, khi quê hương cần người giữ chốt, Hoàng Văn Khoáy một lần nữa lựa chọn đứng ở phía trước.