HOÀNG VĂN NAM -TÊN LỬA GIỮA CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH -

I.Từ người lính cao xạ đến trắc thủ tên lửa

Những ngày đầu trong quân ngũ, Hoàng Văn Nam là xạ thủ súng máy cao xạ 12,7mm thuộc Tỉnh đội Nghệ An. Nhiệm vụ của ông gắn với những địa bàn quan trọng như Cầu Cấm, sân bay Vinh và Cửa Lò.

Từ những trận địa dưới tầm bay thấp, người lính trẻ dần hình thành sự bình tĩnh và khả năng xử lý tình huống nhanh chóng. Đó cũng là nền tảng để ông bước sang một lĩnh vực chiến đấu mới.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam. Ảnh: Minh Quân

Năm 1966, ông được điều đi học chuyển loại trắc thủ tên lửa SAM-2 tại Yên Thế, Bắc Giang. Điều kiện học tập khi ấy rất khác xa những lớp huấn luyện hiện đại. Không có thiết bị mô phỏng, thiếu thốn phương tiện, nhiều kiến thức kỹ thuật phải được ghi nhớ qua những sơ đồ tự vẽ và những buổi học kéo dài bên ánh đèn dầu.

Trong hoàn cảnh đó, sự kiên trì và khả năng nắm bắt kỹ thuật của người lính trẻ được phát huy. Đến tháng 5/1967, Hoàng Văn Nam đảm nhiệm vị trí trắc thủ cự ly, một mắt xích quan trọng trong kíp chiến đấu tên lửa.

Từ năm 1967 đến 1969, ông cùng Tiểu đoàn 52, Trung đoàn 267 tham gia bảo vệ Hải Phòng. Tại trận địa Minh Kha, những kíp chiến đấu tên lửa phải đối mặt với các loại máy bay hiện đại cùng hệ thống gây nhiễu phức tạp.

Khả năng nhận biết và bám sát mục tiêu của Hoàng Văn Nam ngày càng được tôi luyện. Trong một lần Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm trận địa vào tháng 4/1968, ông cùng các trắc thủ được Đại tướng trực tiếp động viên và gọi là những “bàn tay vàng” của bộ đội tên lửa.

Nhưng chiến trường không chỉ có những khoảnh khắc chiến thắng.

Năm 1967 tại trận địa An Lão, Hải Phòng, trong một đợt máy bay Mỹ đánh phá, khu vực máy phát điện bị trúng đạn. Khi tìm cách đưa thùng dầu đang cháy ra xa để bảo vệ khí tài, Hoàng Văn Nam bị bỏng nặng và bị thương ở chân. Sau điều trị, ông trở lại đơn vị. Cũng ngay giữa chiến trường, ngày 8/11/1967, ông được kết nạp Đảng.

II.Những giây phút quyết định trên bầu trời Nghệ An

Cuối năm 1971, đơn vị của Hoàng Văn Nam rời Hải Phòng, cơ động vào Nghệ An. Nhiệm vụ lúc này là bảo vệ các tuyến giao thông, tuyến chi viện chiến lược và sẵn sàng chiến đấu trước những hoạt động của không quân Mỹ.

Trắc thủ cự ly Hoàng Văn Nam (thứ tư từ trái sang) đứng cạnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong lần Đại tướng về thăm trận địa Minh Kha (An Hải - Hải Phòng) vào tháng 4/1968. Ảnh tư liệu: NVCC

Tháng 7/1972, Hoàng Văn Nam được giao nhiệm vụ sĩ quan điều khiển tên lửa. Dù chưa trải qua đào tạo chính quy tại trường sĩ quan, ông đã đảm nhận vị trí đòi hỏi khả năng phán đoán và quyết định rất nhanh. Trong trận đánh, chỉ vài chục giây có thể quyết định kết quả của cả một kíp chiến đấu.

Đêm 18/12/1972 là một trong những dấu mốc đáng nhớ nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông.

Tại trận địa Đất Thịt, Nghĩa Đàn, bầu trời Nghệ An xuất hiện dày đặc nhiễu điện tử khi những chiếc B-52 sau khi ném bom Hà Nội đang rút ra hướng biển. Trong điều kiện mục tiêu bị che khuất bởi nhiễu, kíp chiến đấu do Hoàng Văn Nam điều khiển vẫn kiên trì bám bắt tín hiệu.

Hai quả đạn được phóng đi.

Anh hùng Hoàng Văn Nam (ngồi giữa) cùng kíp trắc thủ điều khiển tên lửa phòng không. Ảnh: NVCC
Một chiếc B-52 bị đánh trúng, hư hỏng nặng và phải hạ cánh khẩn cấp xuống sân bay Đà Nẵng, không thể tiếp tục tham chiến.

Đó là một trận đánh thể hiện rõ sự bình tĩnh, kinh nghiệm và khả năng xử lý kỹ thuật của người lính tên lửa Việt Nam trong điều kiện chiến đấu đặc biệt khắc nghiệt.

Trong toàn bộ thời gian chiến đấu, Thiếu tá Hoàng Văn Nam đã tham gia 106 trận, điều khiển 177 quả đạn tên lửa. Cùng đơn vị, ông góp phần bắn rơi 29 máy bay Mỹ, trong đó có 16 chiếc rơi tại chỗ.

Những con số ấy phản ánh một phần chặng đường chiến đấu của người trắc thủ đến từ Nghệ An.

III.Một cuộc hôn nhân chỉ có bảy ngày bình yên

Phía sau người lính trên trận địa là một câu chuyện khác, lặng lẽ hơn.

Tháng 11/1971, trong một buổi chiếu phim ở Hải Phòng, Hoàng Văn Nam gặp Nguyễn Thị Hiền, một cô gái quê Nghi Khánh, Nghi Lộc đang thực tập tại cơ quan dân chính. Hai người nhận ra nhau là đồng hương qua giọng nói và dần trở nên gắn bó.

Ảnh trích nguồn TOP LỜI GIẢI TRONG TẤC PHẨM “ CUỘC CHIA LY MÀU ĐỎ “

Đầu năm 1972, họ tổ chức một đám cưới giản dị ở quê nhà.

Nhưng cuộc sống gia đình chưa kịp bắt đầu thì nhiệm vụ mới lại gọi người lính lên đường. Sau đám cưới chỉ bảy ngày, Hoàng Văn Nam trở lại đơn vị.

Trong chiến tranh, những phút giây bình yên của một gia đình đôi khi trở nên vô cùng ngắn ngủi. Với ông Nam, tình cảm của người vợ và gia đình trở thành điểm tựa tinh thần để tiếp tục đứng vững trước những thử thách của chiến trường.

IV.Rời quân ngũ nhưng không rời trách nhiệm

Sau năm 1975, Hoàng Văn Nam tiếp tục học tập và được đào tạo sĩ quan chỉ huy trung cấp. Ông từng đảm nhiệm công việc giảng dạy và chỉ huy kỹ thuật tên lửa – radar.

Đến tháng 12/1989, ông rời quân ngũ và trở về địa phương. Tại thị trấn Quán Hành, ông tiếp tục đảm nhận nhiều công việc ở cơ sở, từ Phó Chủ tịch UBND kiêm Trưởng Công an thị trấn, quyền Chủ tịch UBND, Bí thư Đảng ủy đến Chủ tịch Hội Cựu chiến binh.

Chiến trường đã rèn cho ông tính kỷ luật; những năm công tác ở địa phương tiếp tục cho thấy tinh thần trách nhiệm ấy trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Hoàng Văn Nam giản dị giữa đời thường. Ảnh: Minh Quân
Gia đình ông có bốn người con. Trong cuộc sống thường ngày, những câu chuyện về chiến tranh không trở thành thứ để ông dựa vào nhằm tạo nên hào quang cho bản thân. Với các con, những câu chuyện ấy chủ yếu là lời nhắc về giá trị của hòa bình và trách nhiệm của mỗi người trong cuộc sống.

Năm 2015, Thiếu tá Hoàng Văn Nam được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự ghi nhận ấy đến sau một chặng đường dài mà ông đã dành cho quân đội và quê hương.

Thế nhưng cuộc sống của người anh hùng sau chiến tranh vẫn khá giản dị. Tại Quán Hành, ông mở một tiệm photocopy nhỏ, tự sửa chữa máy móc và làm những công việc quen thuộc mỗi ngày.

Người từng ngồi trong kíp điều khiển tên lửa giữa những trận đánh căng thẳng giờ đây lại cặm cụi với những chiếc máy móc trong cửa hàng. Khoảng cách giữa hai cuộc đời ấy rất lớn, nhưng ở ông vẫn có một điểm chung: sự tận tụy với công việc.

V.Từ trận địa năm xưa đến cuộc gặp bên kia chiến tuyến

Tháng 9/2025, Anh hùng Hoàng Văn Nam tham gia đoàn đại biểu cấp cao cùng Chủ tịch nước trong chuyến thăm và giao lưu cựu chiến binh Việt Nam – Hoa Kỳ tại New York.

Nếu năm xưa ông đứng trong trận địa để chống lại những cuộc không kích, thì nhiều thập niên sau, ông lại có mặt trên đất Mỹ để gặp những người từng ở phía bên kia chiến tuyến.