HOÀNG VĂN NGHIÊN - NGƯỜI CÔNG BINH CHINH PHỤC NHỮNG DÒNG THÁC TRƯỜNG SƠN

Hoàng Văn Nghiên sinh năm 1939, dân tộc Nùng, quê xã Ngũ Lão, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Sinh ra trong một gia đình nông dân, tuổi thơ của ông gắn với những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp. Tháng 4/1962, ông tình nguyện nhập ngũ và được biên chế vào Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 98 Công binh, Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn.

Những ngày đầu trên Trường Sơn, Hoàng Văn Nghiên cùng đồng đội mở đường giữa mùa mưa trong điều kiện vô cùng gian khổ. Không chỉ lao động bền bỉ, ông còn tích cực cải tiến công cụ, làm hàng trăm đà trượt, giúp năng suất san gạt tăng từ 5 m³ lên 9 m³ đất đá/người/ngày. Suốt tám tháng liên tục, ông luôn là một trong những chiến sĩ có ngày công cao nhất.

Đến những năm 1964–1965, chiến trường cần lượng lớn lương thực, vũ khí và đạn dược. Đơn vị của Hoàng Văn Nghiên nhận nhiệm vụ mở tuyến vận chuyển đường thủy. Nhưng trên hành trình ấy, thác Chà Bạc và thác Hồ Giống trở thành hai vật cản đặc biệt nguy hiểm.

Ở thác Chà Bạc, một tảng đá lớn chắn ngang dòng khiến bè mảng không thể vượt qua. Khi đơn vị chưa có kinh nghiệm xử lý, Hoàng Văn Nghiên xung phong nhận nhiệm vụ thăm dò và tìm vị trí đặt thuốc nổ.

Giữa mùa mưa, nước sông cuồn cuộn chảy xiết. Ông buộc dây bảo hiểm, bám vào những mỏm đá rồi lặn xuống chân thác. Nhiều lần dòng xoáy nhấn chìm ông, đồng đội phải kéo lên. Nhưng vừa hồi sức, ông lại tiếp tục xuống nước. Cuối cùng, vị trí đặt thuốc nổ được xác định. Khối đá chắn dòng bị phá tung, tuyến vận chuyển được khai thông.

Thử thách tại thác Hồ Giống còn dữ dội hơn. Dòng sông hẹp, dốc, nước xiết, những tảng đá sắc nhọn nằm san sát như răng cưa. Nhiều bè chở hàng cố vượt qua đều bị lật. Hoàng Văn Nghiên một lần nữa lao mình xuống dòng nước để khảo sát.

Ông nhiều lần bị nước cuốn, chân tay rách tướp, chảy máu nhưng vẫn không bỏ cuộc. Sau khi nắm được địa hình, ông trực tiếp khoan và đặt thuốc nổ vào từng vị trí trên thác. Những khối đá nguy hiểm lần lượt được phá bỏ. Dòng sông được khai thông, những chuyến hàng lại tiếp tục tiến về chiến trường.

Đằng sau chiến công ấy không phải là một trận đánh trực diện với quân địch, mà là cuộc chiến với thác dữ, dòng nước xiết và giới hạn của chính con người. Hoàng Văn Nghiên đã góp phần hiện thực hóa tinh thần của Bộ đội Trường Sơn:

“Máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc.”

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, ngày 1/11/1967, khi đang là Trung đội trưởng Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 98 Công binh, Hoàng Văn Nghiên được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, trải qua nhiều cương vị và sau này trở thành Thượng tá, Lữ đoàn phó Lữ đoàn Công binh 575, Quân khu 1.