Hoàng Văn Nghiên - Trên tuyến lửa Trường Sơn

Từ Cao Bằng, câu chuyện về Hoàng Văn Nghiên bắt đầu vào năm 1939. Đó không chỉ là câu chuyện về một con người, mà còn là một lát cắt của thời đại - khi nhiều thanh niên rời mái nhà, gác lại cuộc sống riêng để đi theo tiếng gọi của độc lập, tự do và trách nhiệm với đồng bào.

Nếu chỉ giữ lại một lát cắt để kể về Hoàng Văn Nghiên, có lẽ nên bắt đầu từ đây: Người Nùng, cán bộ công binh Đoàn 559; về sau mang quân hàm Thượng tá.

Ngày nay, đọc lại một dòng thành tích có thể thấy ngắn; nhưng ở thời điểm ấy, phía sau một nhiệm vụ là cả chuỗi ngày đối mặt hiểm nguy, thiếu thốn và áp lực. Tuyến Trường Sơn là hệ thống chi viện chiến lược gồm đường bộ, đường giao liên, kho tàng, bến bãi và nhiều lực lượng bảo đảm. Bom đạn có thể làm sạt đường, phá cầu hoặc cắt một đoạn tuyến, nhưng yêu cầu của chiến trường là dòng người và hàng hóa phải tiếp tục được đưa về phía trước. Vì thế, những người làm nhiệm vụ trên Trường Sơn thường vừa chiến đấu, vừa sửa đường, vận tải, cứu hộ và ngụy trang. Sự bền bỉ của họ góp phần biến một vùng rừng núi hiểm trở thành mạch nối hậu phương với tiền tuyến. Nhắc đến Trường Sơn là nhắc đến một cuộc đấu trí và đấu sức kéo dài. Đường có thể bị đánh phá ban ngày rồi được sửa ngay trong đêm; đoàn xe phải thay đổi giờ chạy, đội hình và nơi trú ẩn; lực lượng công binh, thanh niên xung phong, vận tải và phòng không phải phối hợp liên tục. Trong môi trường ấy, giá trị của mỗi con người nằm ở khả năng giữ cho tuyến chi viện không bị ngừng lại. Một vị trí, một đoạn đường hay một đơn vị được giữ vững có thể quyết định việc hàng hóa đến chiến trường đúng thời điểm.

Vì thế, khi nhắc đến Hoàng Văn Nghiên, người ta không chỉ nhớ một chức vụ hay một đơn vị, mà còn nhớ đến những con đường được giữ thông giữa bom đạn - những con đường đã nối hậu phương với tiền tuyến và nối sự hy sinh của một thế hệ với ngày đất nước đi đến hòa bình. Bởi vậy, việc kể lại đầy đủ và chính xác những gì còn được lưu giữ chính là cách để ký ức ấy tiếp tục sống trong các thế hệ sau.