Hoàng Vân: Người viết lịch sử bằng âm nhạc

Ông là một tài năng lớn, một nhạc sĩ hàng đầu của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam. Hội tụ toàn bộ tư tưởng mĩ học của thời đại, âm nhạc Hoàng Vân có sức lan tỏa sâu rộng, có tác động tích cực, lâu dài tới đời sống xã hội và đời sống âm nhạc. Với hàng loạt tác phẩm nhạc đỏ xuất sắc, phản ánh kịp thời những sự kiện trọng đại của lịch sử dân tộc và lịch sử tâm hồn dân tộc trong một thời kỳ nhiều biến động, nghệ sĩ chiến sĩ Hoàng Vân xứng đáng được tôn vinh là người viết sử bằng âm nhạc.Sáng tác của Hoàng Vân phong phú, đa dạng. Trong đó có nhiều ca khúc nổi tiếng: Hò kéo pháo, Hà Nội- Huế - Sài gòn, Quảng Bình quê ta ơi, Việt Nam muôn năm, Chào anh giải phóng quân, Chào mùa xuân đại thắng, Người chiến sỹ ấy, Nổi trống lên rừng núi ơi! Tình ca Tây Nguyên, Bài ca xây dựng, Bài ca người giáo viên nhân dân, Bài ca người thợ lò, Hát về cây lúa hôm nay, Mùa hoa phượng nở, Em yêu trường em, Con chim vành khuyên, Bảy sắc cầu vồng, Đường lên đỉnh núi…

Ông cũng là tác giả một số hợp xướng viết với dàn nhạc giao hưởng như Hồi tưởng, Việt Nam muôn năm, Vượt núi, Tuổi lên mười, Hát dưới cờ búa liềm, Thành phố chúng ta nhà máy chúng ta... Đồng thời cũng là tác giả của nhiều tác phẩm khí nhạc: Fugue cho piano, Tổ khúc cho hautboy và piano, Rhapsodie cho violon, độc tấu kèn basson, Hành khúc con voi, độc tấu flute Vui được mùa, Concerto cho piano và dàn nhạc, thơ giao hưởng số 1 Thành đồng Tổ quốc (1960), concertino cho violon và dàn nhạc dây Tuổi trẻ và tình yêu (1975), Đại hợp xướng Điện Biên Phủ (2004)...

Ngoài ra, Hoàng Vân còn viết nhạc cho nhiều bộ phim có tiếng vang lớn của nền điện ảnh như: Nổi gió, Con chim vành khuyên, Vĩ tuyến 17 ngày và đêm, Khói trắng, Em bé Hà Nội, Mối tình đầu... là người viết nhạc cho vũ kịch Chị Sứ, kịch Nila, cô gái đánh trống trận...

Song hành cùng lịch sử, sáng tác của Hoàng Vân được chia làm hai giai đoạn: trước và sau 1975. Tuy ở mỗi thời kỳ có nét khác biệt song lại rất thống nhất: luôn gắn bó chặt chẽ với mỗi chặng đường cách mạng, có sự hòa quyện nhuần nhụy giữa chất sử thi và chất trữ tình.

Trong 30 năm chiến tranh, tác phẩm của Hoàng Vân đã tập trung phản ánh hai đề tài: đấu tranh thống nhất đất nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và âm nhạc của ông đã thực sự trở thành vũ khí sắc bén trên mặt trận văn hóa văn nghệ. Khi đất nước hòa bình, người nhạc sĩ tài ba đã cắm một cái mốc quan trọng trong lịch sử âm nhạc dân tộc bằng bài hát Quảng Bình Quê ta ơi! - một tuyệt phẩm ngợi ca cuộc sống mới con người mới ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa. Và khi hai miền Nam Bắc thống nhất, ông lập tức có nhiều tác phẩm thành công về đề tài dựng xây đất nước: Bài ca xây dựng, Bài ca người thợ lò, Bài ca Tây Nguyên, Hát về cây lúa hôm nay… Giống như tất cả các nhạc sĩ cùng thời, Hoàng Vân luôn có ý thức tiếp thu và phát huy những giá trị tinh hoa truyền thống và triệt để sử dụng phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa. Dù trong hoàn cảnh nào, nhạc Hoàng Vân vẫn mang cảm hứng ngợi ca và tràn đầy tinh thần lạc quan cách mạng: "Chào bình minh đang rạng/Chào mùa xuân đại thắng/Chào anh giải phóng quân" (Chào anh giải phóng quân, chào mùa xuân đại thắng); "Đường lớn đã mở/Đi tới tương lai/Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay/Ngày mai đang bắt đầu từ ngày hôm nay" (Hát về cây lúa hôm nay). Ca từ trong sáng, hướng con người tới một tương lai tươi đẹp: “Trời cao trong xanh sương sớm long lanh/Mặt nước xanh xanh cành lá rung rinh… Mùa xuân đang đến, nhìn đất nước đổi mới muôn màu" (Hồi tưởng).