Hoàng Văn Nhủng (Xuân Trường) – Liệt sĩ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam
Người con dân tộc Tày và lời thề ở khu rừng Trần Hưng Đạo
Sinh ra tại bản Nà Nghiềng, xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Hoàng Văn Nhủng (dân tộc Tày) lớn lên giữa đại ngàn Việt Bắc. Đất nước chìm trong ách đô hộ của thực dân Pháp, gia đình anh cũng như bao đồng bào Tày, Nùng quanh vùng chịu đủ mọi tầng áp bức, phu dịch hà khắc.
Năm 1936, khi làn sóng cách mạng bắt đầu lan tới các bản làng miền núi, chàng thanh niên Hoàng Văn Nhủng mới 18 tuổi đã cùng em trai sớm giác ngộ. Anh nhận nhiệm vụ làm giao liên, dẫn đường cho cán bộ. Năm 1939, anh bị mật thám Pháp bắt giữ. Suốt hơn nửa năm tra tấn dã man bằng đòn thù, giặc không thể khai thác được bất kỳ tên tuổi hay cơ sở cách mạng nào từ người con kiên cường của núi rừng. Ra tù, anh lấy bí danh là Xuân Trường và tiếp tục hoạt động bí mật.
Ngày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân chính thức được thành lập dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Nguyên Giáp. Hoàng Văn Nhủng vinh dự là một trong 34 chiến sĩ đầu tiên. Trong số đó, anh thuộc nhóm chiến sĩ nòng cốt được tin tưởng giao nhiệm vụ Tiểu đội trưởng.
Trận đánh đồn Đồng Mu và khúc ca hy sinh
Ngay sau hai chiến thắng vang dội tại Phai Khắt và Nà Ngần, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân nhận lệnh tiến đánh đồn Đồng Mu (thuộc xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng ngày nay) vào đêm 4/2/1945.
Đồn Đồng Mu là một cứ điểm kiên cố do lực lượng bảo an binh Pháp chiếm giữ, địa hình hiểm trở, chung quanh rào kẽm gai và có nhiều hỏa điểm nguy hiểm. Khoảng 23 giờ đêm, các mũi tiến công của ta đồng loạt nổ súng. Xuất kích ở hướng chủ yếu, Tiểu đội trưởng Hoàng Văn Nhủng dẫn đầu mũi đột kích xông lên nhằm khống chế lô cốt chính.
Giặc Pháp dựa vào công sự vững chắc chống trả quyết liệt. Trung liên của địch từ trên tháp canh xả đạn như mưa ra cửa đồn, cản bước tiến của quân ta. Nhận thấy nếu không dập tắt hỏa điểm này thì đơn vị sẽ chịu nhiều thương vong, Hoàng Văn Nhủng khéo léo trườn qua từng gốc cây, gờ đá, tận dụng các góc chết của hỏa lực địch để áp sát.
Khi chỉ còn cách lô cốt vài mét, anh nhổm người quăng liên tiếp hai quả lựu đạn vào kẽ hở của hỏa điểm. Một tiếng nổ rung chuyển vang lên, khẩu trung liên địch câm bặt. Tuy nhiên, đúng lúc anh đứng dậy vẫy tay ra hiệu cho đồng đội xông lên thì một luồng đạn phục kích từ ngách bên cạnh quét qua. Hoàng Văn Nhủng trúng đạn và ngã xuống ngay trước cổng đồn.
Đồng đội xông lên tiêu diệt toàn bộ lực lượng địch trong đồn Đồng Mu, giành chiến thắng hoàn toàn. Khi chiến sĩ đưa anh ra khỏi trận địa, Hoàng Văn Nhủng chỉ kịp mỉm cười nhìn đồng chí của mình trước khi trút hơi thở cuối cùng. Chàng thanh niên dân tộc Tày ấy đã ngã xuống khi mới 36 tuổi, trở thành người liệt sĩ đầu tiên ngã xuống trên chặng đường chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
