Hoàng Văn Nô và số báo Quân đội nhân dân ngày 18/2/1954 – Chiến công Đồi Xanh được kể lại giữa mặt trận

1. Hai tuần sau trận Đồi Xanh

Ngày 31/1/1954, Hoàng Văn Nô hy sinh tại Đồi Xanh, khu vực Tà Lèng, phía Đông Điện Biên Phủ.

Trận đánh diễn ra khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chưa chính thức bắt đầu. Một đơn vị tiền tiêu của Đại đoàn 316 đã đánh bại cuộc tiến công của hai đại đội quân Pháp, buộc đối phương phải rút lui. Trong trận đánh ấy, Hoàng Văn Nô đã chiến đấu bằng lưỡi lê và hy sinh. Tư liệu lịch sử của Quốc hội ghi nhận anh đã dùng lưỡi lê tiêu diệt năm quân địch.

Đến ngày 18/2, câu chuyện về người chiến sĩ ấy xuất hiện trên Báo Quân đội nhân dân số 123, một trong những số báo được xuất bản ngay tại mặt trận Điện Biên Phủ.

Khoảng cách giữa ngày anh ngã xuống và ngày câu chuyện được đăng báo chỉ là 18 ngày.

2. “Một tấm gương chiến đấu vĩ đại”

Trong số báo 123, bài viết về Hoàng Văn Nô mang nhan đề:

“Một tấm gương chiến đấu vĩ đại vì nhân dân, vì Tổ quốc – đồng chí Hoàng Văn Nô – người dũng sĩ đâm lê”.

Đây là một bài thuộc nhóm những bài nêu gương chiến đấu của Báo Quân đội nhân dân tại mặt trận. Những câu chuyện như vậy không chỉ đưa tin về chiến công mà còn giới thiệu những con người cụ thể để cán bộ, chiến sĩ học tập.

Trong cùng số báo và những số báo tiếp theo, tờ báo liên tục giới thiệu những tấm gương chiến đấu, sáng kiến và hành động tiêu biểu của bộ đội.

Hoàng Văn Nô xuất hiện trong dòng thông tin ấy như một người lính vừa mới nằm lại ở Đồi Xanh.

Câu chuyện của anh vì thế không bị khép lại ở nơi anh hy sinh.

Nó tiếp tục được kể giữa mặt trận.

3. Từ trận đánh đến một biểu tượng

Báo Quân đội nhân dân hiện nay khi giới thiệu lại số báo 123 cho biết bài viết ngày 18/2/1954 đã thuật lại chiến công của Hoàng Văn Nô và gắn anh với danh hiệu “dũng sĩ đâm lê”.

Một điểm cần lưu ý là các tư liệu về sau có sự khác nhau về một số chi tiết của trận đánh. Bài viết được Quân đội nhân dân nhắc lại theo tư liệu báo chí đương thời nói Hoàng Văn Nô là thanh niên dân tộc Thổ và ghi nhận anh đâm chết bốn quân địch; trong khi các tài liệu lịch sử và nguồn chính thức của Điện Biên hiện nay xác định anh là người Tày và ghi nhận con số năm quân địch.

Những khác biệt ấy không làm thay đổi điểm cốt lõi của câu chuyện: Hoàng Văn Nô đã hy sinh trong trận Đồi Xanh ngày 31/1/1954 và trở thành người được gắn với danh hiệu “Dũng sĩ đâm lê”.

4. Người đã hy sinh nhưng vẫn có mặt ở mặt trận

Đặc biệt, bài viết xuất hiện vào đúng thời điểm quân ta đang gấp rút chuẩn bị cho trận quyết chiến.

Ngày 18/2, Him Lam vẫn chưa bị tiến công. Độc Lập, Bản Kéo và những trận đánh lớn của tháng 3 còn ở phía trước.

Nhưng những người lính đang chuẩn bị chiến đấu đã có thể đọc về một người đồng đội vừa hy sinh trong một trận đánh tiền tiêu.

Hoàng Văn Nô không thể kể lại trận đánh của mình.

Những người làm báo ở mặt trận đã kể thay anh.

Và từ câu chuyện ấy, một người lính vô danh với đồng đội trước ngày 31/1 trở thành một cái tên được nhiều chiến sĩ biết đến.

5. Từ số báo 123 đến những trang sử Điện Biên

Sau này, Hoàng Văn Nô tiếp tục được nhắc đến trong các tài liệu và hồi ức về Điện Biên Phủ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi viết về chiến dịch cũng nhắc tới Hoàng Văn Nô như người được truy tặng danh hiệu “Dũng sĩ đâm lê” sau trận Đồi Xanh.

Báo Nhân Dân cũng xếp Hoàng Văn Nô trong những tấm gương tiêu biểu được phổ biến trong công tác chính trị, tư tưởng của chiến dịch.

Như vậy, số báo ngày 18/2/1954 có thể xem như một trong những dấu mốc sớm đưa câu chuyện Hoàng Văn Nô từ phạm vi một trận đánh đến với đời sống tinh thần của toàn mặt trận.

Anh hy sinh ngày 31/1.

Ngày 18/2, tên anh đã xuất hiện trên báo.

Ngày 13/3, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn.

Và trong 56 ngày đêm sau đó, những người lính Điện Biên tiếp tục bước vào những trận đánh mà Hoàng Văn Nô đã không còn cơ hội chứng kiến.

Lời kết

Một tờ báo giữa chiến trường không chỉ ghi lại những gì đã xảy ra.

Nó còn lưu giữ những con người vừa rời khỏi trận địa.

Với Hoàng Văn Nô, số báo Quân đội nhân dân ngày 18/2/1954 đã làm điều ấy.

Chưa đầy ba tuần sau trận Đồi Xanh, câu chuyện về người chiến sĩ dùng lưỡi lê chiến đấu đến khi hy sinh đã được kể lại ngay giữa mặt trận Điện Biên Phủ.

Từ một cao điểm ở Tà Lèng, cái tên Hoàng Văn Nô bước vào những trang báo chiến trường.

Và từ những trang báo ấy, hình ảnh “Dũng sĩ đâm lê” tiếp tục được truyền đi trong những ngày cả mặt trận đang chuẩn bị cho trận đánh lịch sử.