HOÀNG VĂN THÁI – NGƯỜI ĐẶT NHỮNG NỀN MÓNG ĐẦU TIÊN CHO BỘ TỔNG THAM MƯU

1. Từ người thanh niên quê Thái Bình đến người cán bộ quân sự

Hoàng Văn Thái, tên thật là Hoàng Văn Xiêm, sinh ngày 1/5/1915 tại xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Ông xuất thân từ một gia đình nông dân và sớm tham gia hoạt động cách mạng. Những năm đầu hoạt động, ông từng nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam, nhưng vẫn tiếp tục con đường đã lựa chọn.

Tháng 9/1944, ông được giao tổ chức và phụ trách một lớp quân chính đầu tiên của Việt Minh tại Cao Bằng. Đây là một công việc có ý nghĩa quan trọng bởi cách mạng lúc đó đang chuẩn bị lực lượng cho một thời kỳ đấu tranh mới. Hoàng Văn Thái không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn tham gia đào tạo những người sẽ trở thành cán bộ quân sự cho lực lượng cách mạng.

2. Người đứng sau những bước đầu của quân đội

Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập tại Cao Bằng với 34 chiến sĩ. Hoàng Văn Thái là một trong những cán bộ có mặt trong lực lượng đầu tiên ấy và được giao làm Đội trưởng.

Đây là một đơn vị rất nhỏ, trang bị còn hạn chế, nhưng có ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử quân đội Việt Nam. Từ đội quân chỉ vài chục người ấy, lực lượng vũ trang cách mạng từng bước phát triển thành Quân đội nhân dân Việt Nam sau này.

Hoàng Văn Thái không phải người duy nhất đặt nền móng cho quân đội, nhưng ông thuộc lớp cán bộ đầu tiên trực tiếp tham gia tổ chức, huấn luyện và chỉ huy lực lượng vũ trang cách mạng từ những ngày đầu.

3. Những trận đánh đầu tiên

Trong những ngày đầu thành lập, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tiến hành các trận đánh Phai Khắt và Nà Ngần. Đây là những trận đánh đầu tiên của đội quân cách mạng, được tổ chức nhanh chóng và đạt thắng lợi.

Điều đáng chú ý là các trận đánh được tiến hành trong điều kiện lực lượng còn rất nhỏ. Yếu tố quyết định không nằm ở số lượng hay trang bị mà ở việc nắm chắc tình hình, chuẩn bị kỹ và lựa chọn thời cơ phù hợp.

Hoàng Văn Thái trưởng thành từ chính môi trường ấy. Những kinh nghiệm tổ chức lực lượng, nắm tình hình và xây dựng kế hoạch chiến đấu sau này trở thành một phần quan trọng trong sự nghiệp quân sự của ông.

4. Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Trong đó, xây dựng một lực lượng quân đội có tổ chức, có hệ thống chỉ huy và đủ khả năng bảo vệ chính quyền cách mạng là nhiệm vụ cấp thiết.

Ngày 7/9/1945, Bộ Tổng Tham mưu được thành lập. Hoàng Văn Thái được giao làm Tổng Tham mưu trưởng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đây là nhiệm vụ rất nặng nề. Bộ Tổng Tham mưu phải tham mưu cho Bộ Quốc phòng và Chính phủ về tổ chức lực lượng, huấn luyện, bố trí quân đội và xây dựng kế hoạch tác chiến trong một đất nước vừa giành được độc lập nhưng đang đứng trước nguy cơ chiến tranh.

5. Trong những ngày toàn quốc kháng chiến

Khi thực dân Pháp mở rộng chiến tranh, Bộ Tổng Tham mưu phải đối mặt với yêu cầu tổ chức chiến đấu trên phạm vi cả nước. Hoàng Văn Thái tham gia xây dựng các phương án tác chiến và tổ chức lực lượng.

Trong giai đoạn đầu, quân đội Việt Nam còn thiếu thốn nhiều mặt. Trang bị không đồng đều, kinh nghiệm tác chiến quy mô lớn còn hạn chế. Vì vậy, việc xây dựng thế trận phù hợp với điều kiện Việt Nam là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Hoàng Văn Thái cùng các cán bộ quân sự khác từng bước xây dựng phương thức tổ chức chiến tranh dựa trên sự kết hợp giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân du kích. Đây trở thành một đặc điểm quan trọng của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kháng chiến.

6. Người làm công tác tham mưu phía sau chiến trường

Công việc của một Tổng Tham mưu trưởng phần lớn diễn ra phía sau chiến trường. Họ không phải lúc nào cũng trực tiếp xuất hiện trong những khoảnh khắc nổi tiếng nhất của trận đánh, nhưng phải xử lý những vấn đề quyết định đến khả năng chiến đấu của toàn quân.

Một chiến dịch muốn thành công cần có lực lượng, hậu cần, thông tin liên lạc, kế hoạch tác chiến, đường cơ động và phương án dự phòng. Đằng sau mỗi quyết định của người chỉ huy chiến dịch là cả một hệ thống tham mưu.

Hoàng Văn Thái dành phần lớn sự nghiệp cho công việc ấy. Ông thuộc lớp cán bộ góp phần xây dựng nền móng của cơ quan tham mưu quân sự Việt Nam từ khi cơ quan này còn rất non trẻ.

7. Trưởng thành trong kháng chiến chống Pháp

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Hoàng Văn Thái tham gia chỉ đạo công tác tham mưu qua nhiều chiến dịch quan trọng. Quân đội Việt Nam từng bước chuyển từ chiến tranh du kích sang những chiến dịch tập trung ngày càng lớn.

Các chiến dịch như Biên giới năm 1950, Hòa Bình 1951–1952, Tây Bắc 1952 và Điện Biên Phủ 1954 đòi hỏi công tác tham mưu ngày càng phức tạp.

Qua mỗi chiến dịch, trình độ tổ chức và chỉ huy của quân đội Việt Nam được nâng lên. Hoàng Văn Thái là một trong những cán bộ tham mưu quan trọng trong quá trình đó.

8. Điện Biên Phủ và vai trò của Bộ Tổng Tham mưu

Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 là chiến dịch lớn nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp. Để chuẩn bị cho chiến dịch, một khối lượng công việc khổng lồ phải được thực hiện.

Từ tổ chức lực lượng, vận chuyển pháo và đạn dược, bố trí các đơn vị, xây dựng trận địa đến bảo đảm hậu cần đều cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Hoàng Văn Thái là Tham mưu trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ, trực tiếp tham gia công tác tham mưu cho Đảng ủy và Bộ Chỉ huy chiến dịch. Cùng với Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp và các cán bộ chỉ huy, ông góp phần tổ chức và điều hành một chiến dịch có quy mô chưa từng có đối với quân đội Việt Nam.

9. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ

Sau năm 1954, Hoàng Văn Thái tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong quân đội. Ông tham gia xây dựng quân đội trong thời kỳ đất nước tạm thời chia cắt và chuẩn bị cho những nhiệm vụ mới.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông tiếp tục giữ nhiều vị trí chỉ huy và tham mưu quan trọng. Kinh nghiệm tích lũy từ kháng chiến chống Pháp được vận dụng trong một cuộc chiến có quy mô và tính chất phức tạp hơn.

Ông từng giữ chức Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, sau đó tham gia chỉ huy nhiều chiến trường quan trọng.

10. Một đời gắn với công tác tham mưu

Hoàng Văn Thái được phong quân hàm Đại tướng năm 1980. Ông qua đời ngày 2/7/1986 tại Hà Nội.

Điều đáng nhớ về ông không chỉ là quân hàm hay những chức vụ từng đảm nhiệm. Ông là một trong những người đặt nền móng cho công tác tham mưu của quân đội Việt Nam từ những ngày đầu.

Nếu những người lính ngoài chiến trường là những người trực tiếp làm nên chiến thắng, thì phía sau họ còn có những cán bộ tham mưu âm thầm tính toán từng lực lượng, từng con đường, từng phương án. Hoàng Văn Thái là một trong những người như thế.