Hoàng Văn Thụ - Người chiến sĩ cộng sản kiên trung
Hoàng Văn Thụ sinh ngày 4 tháng 11 năm 1909 tại làng Phạn Lạc, tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên, tỉnh Lạng Sơn, trong một gia đình người Tày. Từ nhỏ, ông được gia đình cho học cả chữ Hán và chữ Quốc ngữ, nhờ đó sớm có điều kiện tiếp xúc với những người cùng chí hướng như Hoàng Đình Giong, Lương Văn Tri. Khi còn trẻ, Hoàng Văn Thụ đã tham gia các hoạt động yêu nước ở Lạng Sơn, trong đó có phong trào đòi thả nhà yêu nước Phan Bội Châu và các hoạt động truy điệu Phan Chu Trinh. Ông cùng những thanh niên yêu nước ở địa phương thành lập các nhóm hoạt động, từng bước hình thành ý thức về con đường đấu tranh vì dân tộc. Khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập tháng 2/1930, Hoàng Văn Thụ trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên. Từ đó, ông dành toàn bộ sức lực cho việc tuyên truyền, vận động quần chúng và xây dựng cơ sở cách mạng ở các tỉnh miền núi phía Bắc.
Hoàng Văn Thụ có những đóng góp quan trọng trong quá trình xây dựng phong trào cách mạng tại Lạng Sơn, Cao Bằng và Thái Nguyên. Tại Lạng Sơn, ông tổ chức các lớp huấn luyện chính trị cho quần chúng ở Văn Uyên, qua đó từng bước giúp nhiều người hiểu hơn về phong trào yêu nước và cách mạng. Các cơ sở quần chúng được xây dựng ngày càng vững chắc, trở thành nơi che chở, bảo vệ cán bộ hoạt động ở vùng biên giới. Cùng với việc củng cố phong trào ở Lạng Sơn và Cao Bằng, ông còn chú trọng mở rộng địa bàn sang Thái Nguyên, tạo sự liên kết giữa phong trào cách mạng ở vùng núi, biên giới với Hà Nội và các tỉnh đồng bằng. Những tuyến liên lạc và cơ sở cách mạng được xây dựng trong giai đoạn này có vai trò quan trọng trong việc đưa đón cán bộ, duy trì sự liên hệ giữa các địa phương và góp phần khôi phục, phát triển phong trào cách mạng ở Bắc Kỳ. Sau này, Hoàng Văn Thụ được giao những trọng trách quan trọng như Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ và phụ trách Thành ủy Hà Nội.
Trong những năm 1940–1943, khi tình hình chính trị ngày càng căng thẳng, Hoàng Văn Thụ tiếp tục hoạt động trong điều kiện bị kẻ thù kiểm soát gắt gao. Với bí danh “Giáo”, ông trực tiếp đến nhiều cơ sở quần chúng ở Hà Nội và các thành phố để tuyên truyền, vận động công nhân, binh lính yêu nước, từng bước xây dựng các tổ chức công vận và binh vận. Đến năm 1943, nhiều cơ sở đã được củng cố, tạo thành mạng lưới quan trọng phục vụ phong trào cách mạng. Nhưng trong một đợt vây ráp tại Hà Nội tháng 8/1943, Hoàng Văn Thụ bị bắt. Biết ông là cán bộ cấp cao của Đảng Cộng sản Đông Dương, chính quyền thực dân tìm cách dụ dỗ, mua chuộc nhưng không làm ông thay đổi lập trường. Trước những lời chất vấn của đối phương, ông khẳng định rõ rằng những người cộng sản có đường lối và mục tiêu của mình, đồng thời cho rằng thay vì đàn áp những người cộng sản, chính quyền Pháp nên cùng nhân dân chống phát xít. Sự bình tĩnh và lập luận rõ ràng ấy cho thấy bản lĩnh của một người đã xác định con đường của mình và không dễ dàng bị khuất phục trước hoàn cảnh.
Cuối tháng 1 năm 1944, Hoàng Văn Thụ bị đưa ra xét xử và bị kết án tử hình. Trước tòa, ông vẫn giữ thái độ bình tĩnh, đồng thời căn dặn các đồng chí phải tiếp tục giữ vững tinh thần đấu tranh và thực hiện nhiệm vụ cách mạng. Ông nói rằng dù không còn được cùng đồng đội hoàn thành công việc, ông vẫn có thể ra đi với tâm hồn nhẹ nhàng vì đã làm tròn nhiệm vụ. Sáng ngày 24 tháng 5 năm 1944, Hoàng Văn Thụ bị đưa đi xử bắn. Khi giám thị hỏi ông có cần bịt mắt hay không, ông bình thản trả lời rằng không cần. Khoảnh khắc ấy trở thành một chi tiết thường được nhắc đến khi nói về khí tiết của Hoàng Văn Thụ: trước giờ phút cuối cùng, ông vẫn giữ được sự ung dung và không dao động. Ông hy sinh khi mới 34 tuổi, để lại phía sau một quá trình hoạt động cách mạng chưa đầy hai thập niên nhưng đã gắn với nhiều địa bàn và nhiệm vụ quan trọng.
Cuộc đời Hoàng Văn Thụ gắn chặt với quá trình hình thành và phát triển của phong trào cách mạng ở các tỉnh miền núi phía Bắc cũng như ở Bắc Kỳ trước Cách mạng tháng Tám. Từ một thanh niên người Tày sớm tiếp xúc với phong trào yêu nước, ông trở thành một trong những cán bộ cách mạng có vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở quần chúng, mở rộng địa bàn hoạt động và duy trì các mối liên hệ giữa vùng biên giới với trung tâm phong trào. Những năm tháng hoạt động trong điều kiện nguy hiểm, rồi sự kiên định khi bị bắt và xét xử, đã tạo nên hình ảnh Hoàng Văn Thụ như một người chiến sĩ có ý chí và khí tiết. Tên tuổi ông sau này trở thành một phần ký ức lịch sử của Lạng Sơn và của phong trào cách mạng Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.
