Hoàng Văn Thụ - Người chiến sỹ cộng sản kiên trung
Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của phong trào cách mạng Việt Nam, Hoàng Văn Thụ là một người con ưu tú của quê hương Lạng Sơn, một chiến sĩ cộng sản kiên trung đã cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy vẻ vang của ông là minh chứng sống động cho tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất và lòng tận tụy với Đảng, với nhân dân.
Thân thế và bước đầu con đường cách mạng
Hoàng Văn Thụ tên khai sinh là Hoàng Ngọc Thụ, sinh ngày 4/11/1909 tại thôn Phạc Lạn, tổng Nhân Lý, châu Văn Uyên (nay là thôn Nhân Hòa, xã Hoàng Văn Thụ, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn) trong một gia đình nông dân dân tộc Tày có truyền thống yêu nước và hiếu học. Từ nhỏ, ông đã được gia đình cho học cả chữ Hán và chữ quốc ngữ, từ đó có điều kiện tiếp xúc với những người bạn cùng chí hướng như Hoàng Đình Giong, Lương Văn Tri và sớm tham gia phong trào yêu nước.
Tuổi thiếu niên, Hoàng Văn Thụ được học tại Trường Tiểu học Pháp - Việt ở thị xã Lạng Sơn. Trong thời gian học, ông chứng kiến nhiều biến động mới của phong trào yêu nước diễn ra sôi nổi khắp cả nước, đặc biệt là cuộc đấu tranh của thanh niên, học sinh đòi thả nhà yêu nước Phan Bội Châu năm 1925 và lễ truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh năm 1926. Những sự kiện này đã thôi thúc Hoàng Văn Thụ cùng nhóm học sinh yêu nước tìm hiểu, nghiên cứu tài liệu tuyên truyền của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tham gia rải truyền đơn ở thị xã Lạng Sơn.
Tháng Giêng năm 1928, Hoàng Văn Thụ và Lương Văn Tri từ Đồng Đăng (Lạng Sơn) sang Trung Quốc, bắt liên lạc với ông Bùi Ngọc Thành, đại diện của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên hoạt động ở khu vực Long Châu - Nam Ninh, Trung Quốc. Với bí danh là Lôi Minh Hạ, Hoàng Văn Thụ vừa làm công việc của một người thợ cơ khí, vừa thâm nhập tuyên truyền gây dựng các cơ sở quần chúng bí mật giúp đỡ cách mạng Việt Nam. Cuối năm 1928, Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Thành lập cơ sở cách mạng tại biên giới Việt - Trung
Cuối năm 1929, Hoàng Văn Thụ được lãnh đạo Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên cử ra Nam Ninh liên lạc với cán bộ Đông Dương Cộng sản Đảng. Trong dịp này, cùng các đồng chí Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Nọn, Lương Văn Tri, Hoàng Văn Thụ được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng. Từ một thanh niên yêu nước, ông đã trở thành đảng viên cộng sản, nhà hoạt động cách mạng phấn đấu vì độc lập dân tộc.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời vào ngày 3/2/1930, Hoàng Văn Thụ được Chi bộ Đảng phân công phụ trách phát triển phong trào cách mạng ở tỉnh Lạng Sơn. Sau cao trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh (1930-1931), thực dân Pháp ra sức đàn áp phong trào cách mạng Việt Nam, Hoàng Văn Thụ được cấp trên giao nhiệm vụ tiếp tục chỉ đạo phát triển mở rộng phong trào quần chúng cách mạng ở Lạng Sơn.
Đến đầu năm 1934, thay mặt Trung ương Đảng đồng chí Lê Hồng Phong tuyên bố thành lập Ban cán sự Đảng tỉnh Lạng Sơn và phân công Hoàng Văn Thụ trực tiếp phụ trách. Giữa năm 1938, ông được Xứ ủy Bắc Kỳ phân công tăng cường chỉ đạo phong trào cách mạng ở các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Yên, Hải Dương.
Lãnh đạo phong trào cách mạng tại Bắc Kỳ
Ngày 8/9/1939, Hội nghị Xứ ủy Bắc Kỳ mở rộng do Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ triệu tập họp tại làng Vạn Phúc (Hà Đông) bàn chủ trương chỉ đạo phong trào cách mạng trong giai đoạn mới. Tại Hội nghị này, Trung ương Đảng đã cử Hoàng Văn Thụ làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ. Đầu năm 1940, Hội nghị Xứ uỷ Bắc Kỳ tiến hành họp tại làng Vạn Phúc (Hà Đông), chủ trương hoạt động bí mật để giữ vững cơ sở Đảng và cơ sở quần chúng, đồng thời đẩy mạnh tập hợp lực lượng trong Mặt trận Dân tộc Phản đế, chuẩn bị mọi điều kiện để chuyển sang giai đoạn đấu tranh mới khi tình thế chuyển biến. Hội nghị đã bầu kiện toàn Ban Lãnh đạo Xứ uỷ, với Hoàng Văn Thụ giữ chức Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ.
Tháng 11 năm 1940, tại Hội nghị Trung ương lần thứ 7 diễn ra tại làng Đình Bảng, Từ Sơn, Bắc Ninh, Hoàng Văn Thụ cùng với đồng chí Trường Chinh và đồng chí Hoàng Quốc Việt được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá I). Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (tháng 5/1941), ông được bầu vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đặc trách công tác công vận và binh vận của Đảng.
Trong vai trò Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ, Hoàng Văn Thụ đã chỉ đạo củng cố và phát triển phong trào cách mạng ở các tỉnh miền núi phía Bắc, xây dựng các cơ sở cách mạng tại Lạng Sơn, Cao Bằng, Thái Nguyên, mở rộng địa bàn phong trào cách mạng đến các tỉnh đồng bằng lân cận. Ông cũng đã đề xuất lập tờ báo "Giải phóng" làm cơ quan tuyên truyền của Xứ ủy, viết nhiều bài tuyên truyền chủ trương đấu tranh của Đảng, của Xứ ủy Bắc Kỳ với bí danh là Lý.
Sự hy sinh anh dũng và di sản vĩnh cửu
Ngày 25/8/1943, Hoàng Văn Thụ bị mật thám Pháp bắt tại ngõ Nam Diệm, khu Tám Mái (Hà Nội). Mặc dù bị tra tấn cực hình, ông vẫn vững vàng trong tư thế hiên ngang của người chiến sĩ cộng sản trung thành với Đảng, với đồng bào. Không khuất phục được ý chí kiên cường của người chiến sĩ cộng sản, rạng sáng ngày 24/5/1944, kẻ thù đã xử bắn ông tại Tương Mai (Hà Nội), khi mới chỉ 35 tuổi đời.
Trước mặt kẻ thù, Hoàng Văn Thụ đã nói những lời đanh thép: "Trong cuộc đấu tranh sinh tử giữa chúng tôi, những người mất nước và các ông, những kẻ cướp nước, sự hy sinh của những người như tôi là một sự dĩ nhiên. Chỉ biết rằng cuối cùng chúng tôi sẽ chiến thắng". Trong giờ phút vĩnh biệt đồng bào, ông đã nêu cao khí phách của người chiến sĩ cộng sản, hiên ngang trước quân thù, hô vang: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Việt Nam độc lập muôn năm!"
Gần 20 năm hoạt động yêu nước và cách mạng, trên những cương vị trọng trách được Đảng và cách mạng giao phó, Hoàng Văn Thụ luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Hiên ngang bước ra pháp trường và hy sinh oanh liệt ở tuổi 35, ông là tấm gương người cộng sản mẫu mực, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân. Tên tuổi của ông đã được in đậm vào trang sử hào hùng của quê hương và toàn dân tộc Việt Nam.
Hiện nay, nhiều đường phố, trường học tại thành phố Lạng Sơn, Hà Nội và các tỉnh miền núi phía Bắc được đặt theo tên ông để tưởng nhớ và tôn vinh công lao của người anh hùng yêu nước. Tấm gương của Hoàng Văn Thụ vẫn mãi sáng ngời, là nguồn cổ vũ, động viên tinh thần cho thế hệ mai sau học tập và làm theo lòng yêu nước, ý chí kiên trung và sự tận tụy với Đảng, với nhân dân
